Z dniem 8 lipca 2026 r. zaczęły obowiązywać przepisy znacząco rozszerzające kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) w zakresie weryfikacji prawidłowości przyjętej formy zatrudnienia. W założeniach zmiana miała dotyczyć wszystkich gałęzi gospodarki, niemniej jednak w wypadku lekarzy i lekarzy dentystów stosowanie umów cywilnoprawnych jest nad wyraz rozpowszechnione. Stąd pojawiają się wątpliwości dotyczące stosowania nowych przepisów w aktualnych realiach systemu ochrony zdrowia.
Od wielu lat kontrakty zawierane przez lekarzy i lekarzy dentystów stanowią jeden z podstawowych modeli współpracy pomiędzy lekarzami a podmiotami leczniczymi – zarówno publicznymi, jak i niepublicznymi. Takie rozwiązanie zapewnia obu stronom większą elastyczność, często umożliwia udzielanie świadczeń w kilku placówkach, a dodatkowo może wiązać się z wymiernymi korzyściami w zakresie zobowiązań publicznoprawnych. Sam fakt powszechności zawierania kontraktów nie oznacza jednak, że taka forma współpracy nie może zostać zakwestionowana.
dotychczasowe rozwiązania
W dotychczasowym stanie prawnym ustalenie istnienia pomiędzy stronami umowy stosunku pracy w miejsce teoretycznie zawartej umowy kontraktowej było również możliwe, ale wyłącznie na drodze postępowania sądowego. Najczęściej mieliśmy z nimi do czynienia w wypadku pozwów samych lekarzy, którzy chcieli wykazać, że zawarta umowa kontraktowa miała charakter pozorny, gdyż była w istocie umową o pracę. Powództwa w tym zakresie składały również czasem organy inspekcji pracy, jak również Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Dotyczyło to jednak zazwyczaj sytuacji, gdy lekarz posiadał już zawartą z podmiotem leczniczym umowę o pracę, a dodatkowo zawierał z tym samym podmiotem umowę kontraktową. W takim wypadku może bowiem dochodzić do znacznego zaniżania zobowiązań w zakresie składek ZUS lub podatków.
co zmieni się od 8 lipca 2026 r.?
Najważniejszą zmianą jest przyznanie Państwowej Inspekcji Pracy nowych instrumentów umożliwiających szybsze i skuteczniejsze eliminowanie pozornych umów cywilnoprawnych. W ramach prowadzonych czynności kontrolnych, inspektor będzie uprawniony do wydania pisemnego polecenia usunięcia naruszeń prawa poprzez zastąpienie umowy cywilnoprawnej umową o pracę. Oczywiście może mieć to miejsce wyłącznie, w wypadku, gdy zebrany w toku czynności kontrolnych materiał dowodowy wskazuje, że w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy. Dopiero, gdy strony nie zdecydują się na zawarcie umowy o pracę, pomimo polecenia, organy PIP będą uprawnione do wszczęcia postępowania i ewentualnego wydania decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Stroną takiego postępowania będzie zarówno podmiot zatrudniający, jak sam zatrudniony. Na szczęście w wypadku wydania decyzji, datą zawarcia umowy o pracę będzie jednak dopiero data wydania decyzji, a nie data pierwotnego zawarcia umowy pomiędzy stronami. Co ciekawe, jeżeli inspektor nie wyda decyzji, to nadal będzie uprawniony do wniesienia powództwa do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy.
skutki decyzji
Dość specyficzne rozwiązanie prawne przewidziano w zakresie skutków wydanej decyzji. Decyzja już od dnia jej wydania wywołuje bowiem skutki prawne, jakie wiążą się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy, na gruncie przepisów prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na PPK. Pomimo tego, decyzja taka jest wykonalna dopiero z dniem upływu terminu na wniesienie odwołania (7 dni) albo z dniem prawomocnego rozpoznania odwołania przez sąd pracy. Oznacza to, że w wypadku negatywnego rozstrzygnięcia odwołania konieczne będzie dokonanie korekt podatkowych i składkowych wstecznie, od momentu wydania decyzji PIP.
współpraca PIP – ZUS
Znaczącemu rozszerzeniu na gruncie nowych przepisów uległ również zakres współpracy pomiędzy inspekcją pracy a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Inspekcja będzie mogła bowiem żądać od ZUS wszelkich danych, które będą niezbędne dla realizacji swoich zadań. ZUS będzie natomiast przez PIP informowany o ustalonych podczas kontroli danych osób wykonujących pracę w rozumieniu Kodeksu pracy. Konsekwencją takiej wymiany informacji może być łatwiejsze ustalanie wielości umów pomiędzy tymi samymi stronami, a nadto ustalanie zaległych składek ZUS wynikających z istnienia pomiędzy stronami stosunku pracy.
nowe interpretacje indywidualne
Kolejnym nowym rozwiązaniem jest możliwość wystąpienia przez podmiot zatrudniający do inspekcji pracy o wydanie pisemnej interpretacji indywidualnej ustalającej, czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi w istocie stosunek pracy, czy nie. Inspekcja powinna wydać taką interpretację w terminie 30 dni, zaś sam wniosek jest obciążony opłatą w wysokości 40 zł. Interpretacja indywidualna nie jest wiążąca dla wnioskodawcy, ale nie może on być obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji indywidualnej.
specyfika kontraktów lekarskich
Lekarze i lekarze dentyści jako osoby wykonujące wolny zawód, posiadają daleko idącą samodzielność zawodową. Często świadczeń udzielają równocześnie dla kilku podmiotów leczniczych. Dodatkowo przepisy prawa wprost przewidują możliwość zawierania pomiędzy podmiotami leczniczymi, a lekarzami i lekarzami dentystami umów kontraktowych. Wynika to wprost z ustawy o działalności leczniczej, która przewiduje m.in. zawieranie umów kontraktowych przez podmioty publiczne z podmiotami wykonującymi działalność leczniczą, a zatem również indywidualnymi praktykami w trybie konkursu ofert. Nadto jednym z podstawowych rodzajów praktyki indywidualnej jest praktyka wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowy z podmiotem leczniczym prowadzącym ten zakład. Tego rodzaju okoliczności mogą przemawiać za utrzymaniem charakteru cywilnoprawnego współpracy przy wielu dotychczasowych umowach kontraktowych. Niemniej jednak, praktyka stosowania nowych przepisów dopiero czeka na ukształtowanie, zarówno poprzez decyzje PIP, jak i orzecznictwo sądowe.
Podstawa prawna.
– ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 473)
