W dniu 1 października 2026r. kilka tysięcy lekarzy i lekarzy dentystów w całym kraju (w tym ponad 500 w izbie lekarskiej w Gdańsku) rozpocznie staż podyplomowy. W tym artykule i w kolejnych przedstawię najważniejsze uprawnienia i obowiązki takiego lekarza i lek. dentysty podczas realizacji stażu z kliku punktów widzenia, tzn.:

• prawa pracy, które wynikają przed wszystkim z ustawy z dn. 26.06.1974 r. – Kodeks pracy (k.p.) oraz z przepisów ustawy o działalności leczniczej (u.d.l.);
• merytorycznych czynności lekarskich w toku szkolenia – opisanych przede wszystkim w ustawie z dn. 05.12.1996r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (u.z.l.) oraz w rozporządzeniu Min. Zdrowia z dn. 24.02.2023 r. w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty (rozp. staż).
• praw pacjenta i związanych z tym obowiązków po stronie lekarza – opisanych przede wszystkim w ustawie z dn. 06.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (u.p.p.) oraz praw świadczeniobiorcy tzn. pacjenta uprawnionego do świadczeń finansowanych przez NFZ – opisanych w ustawie z dn. 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (u.s.o.z.);
• obowiązku przestrzegania zasad etyki zawodowej opisanych przede wszystkim w Kodeksie Etyki Lekarskiej.

W każdym przypadku, kiedy pojawią się wątpliwości co do obowiązków czy uprawnień lekarza należy zacząć poszukiwanie odpowiedzi najpierw od ww. przepisów.

umowa o pracę

Każdy lekarz lub lekarz dentysta odbywa staż podyplomowy (lekarz stażysta) na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony 12 miesięcy (lekarz dentysta) lub 13 miesięcy (lekarz). Wzór umowy o pracę stanowi załącznik nr 7 do rozp. staż.

Przepisy określają, że ww. umowa ulega wydłużeniu o czas nieobecności lekarza stażysty w pracy m.in.:

• w razie choroby i macierzyństwa;
• z powodu urlopu bezpłatnego (nie dłużej niż o 3 miesiące)
• z powodu niezrealizowania programu stażu w zakresie odbywania dyżurów medycznych, w związku z ciążą lub sprawowaniem opieki nad dzieckiem do lat 4;
• w przypadku skorzystania z urlopu wychowawczego;
• z powodu przerwy nie dłuższej niż 14 dni wynikającej z procedur stosowanych przy zmianie miejsca odbywania stażu podyplomowego.

W każdym przypadku umowa o pracę ulega przedłużeniu na okres konieczny do realizacji tej części programu stażu podyplomowego, która nie została zrealizowana (art. 15a ust. 1 i 3 u.z.l.).

podstawowe obowiązki

Na podstawie ww. umowy lekarz stażysta jako pracownik ma obowiązek wykonywania pracy określonego rodzaju (praca na stanowisku lekarza stażysty / lekarza dentysty stażysty) na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę (art. 22 § 1 k.p.), w szczególności odbywa kursy i szkolenia przewidziane w ramowym programie stażu podyplomowego w miejscu wyznaczonym przez ich organizatora.

Podstawowe obowiązki lekarza – pracownika zostały ujęte w art. 100 k.p.:

• wykonywać pracę sumiennie i starannie
• stosować się do poleceń przełożonych
• przestrzegać czasu pracy, regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku;
• przestrzegać przepisów oraz zasad bhp i przepisów p.poż.
• dbać o dobro zakładu pracy i chronić jego mienie
• zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę
• przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego

W kontekście ww. obowiązku przestrzegania ustalonego porządku i czasu pracy warto zapoznać się z regulaminem organizacyjnym i regulaminem pracy szpitala (nierzadko taki regulamin jest wprowadzony dla oddziału). Pośród obowiązków związanych z ww. obowiązkiem wymienić należy:

• punktualne przyjście do pracy;
• stosowanie się do przyjętego sposobu potwierdzania przybycia do pracy (np. podpisanie papierowej listy obecności);
• odpowiednie zgłoszenie nagłej nieobecności w pracy (np. gdy choroba, urlop na żądanie, inne nagłe zdarzenie) np. telefon lub mail do działu kadr, do ordynatora, czy do koordynatora – zawsze na zasadach ustalonych w placówce/ oddziale;
• opuszczenie pracy przed czasem – wyłącznie za uprzednią i jednoznaczną zgodą przełożonego.

Przypomnieć trzeba, że za opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia pracodawca może wymierzyć pracownikowi karę pieniężną do wysokości 1-dniowego wynagrodzenia (art. 108 k.p.).

miejsce pracy

Przypomnieć i podkreślić trzeba, że lekarz stażysta może wykonywać zawód wyłącznie w miejscu odbywania stażu podyplomowego.

W art. 15b ust. 2 u.z.l. wprost przewidziano 2 wyjątki:

1. gdy lek. stażysta udziela pomocy w tzw. nagłym wypadku, tzn. gdy zwłoka w udzieleniu takiej pomocy mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia (art. 30 u.z.l.);
2. gdy lek. stażysta jednocześnie prowadzi prace badawcze w dziedzinie nauk medycznych pod kierunkiem lekarza posiadającego prawo wykonywania zawodu.

Dodatkowo, pracodawca może oddelegować lekarza stażystę do innego podmiotu leczniczego prowadzącego staż podyplomowy – w celu umożliwienia mu zrealizowania tej części programu stażu podyplomowego, której realizacji pracodawca nie może zapewnić w zakresie udzielanych przez siebie świadczeń zdrowotnych.

Powyższe oznacza, że nie jest legalne udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej przez lek. stażystę w innym miejscu lub innej niż ww. sytuacji, nawet na podstawie umowy cywilnoprawnej (umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług, czy umowy o dzieło) czy umowy o wolontariat. Skutkiem może być postępowanie z zakresu odpowiedzialności zawodowej w izbie lekarskiej.

praca pod kierownictwem / nadzorem

Lekarz stażysta odbywa staż podyplomowy co do zasady pod nadzorem lekarza albo lekarza dentysty posiadającego specjalizację albo tytuł specjalisty w określonej dziedzinie medycyny zwanego dalej „opiekunem” (art. 15b ust. 1 u.z.l.). Przepis wprost wskazuje, że lekarz stażysta ma obowiązek utrzymywania stałej współpracy z ww. opiekunem (art. 15b ust. 5 u.z.l.), który m.in. ma obowiązek zaznajomić lek. stażystę z organizacją udzielania świadczeń zdrowotnych, czy obowiązek prowadzenia wspólnie z lekarzem stażystą pacjentów, w szczególności powinien konsultować i akceptować proponowane przez lekarza stażystę badania diagnostyczne i ich interpretację, rozpoznania choroby, sposoby leczenia szpitalnego, w tym zastosowania leków, zabiegów operacyjnych i innych zabiegów lekarskich, pielęgnacji (§ 11 rozp. staż.).

Do tego dochodzi koordynator szkolenia (wyznaczony przed podmiot w porozumieniu z okręgową radą lekarską) oraz ordynator oddziału (lekarz kierujący oddziałem), na którym w danym okresie lekarz stażysta odbywa staż.

Z punktu widzenia prawa pracy oznacza to obowiązek wypełniania poleceń każdej z ww. osób jako przełożonych, które dot. pracy jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę. Takie polecenie może być wydane ustnie przez przełożonego. W sytuacji, gdy lek. stażysta ma wątpliwość lub po prostu polecenie nie jest jasne – warto dopytać wydającego polecenie i upewnić się co do treści polecenia czy wyznaczonego zadania.

Podkreślić trzeba, że w świetle art. 15b ust. 3 u.z.l. lekarz stażysta wykonuje (może wykonywać) pewne czynności pod dodatkowymi warunkami:

• wydawanie skierowań na badania wymagające metod diagnostycznych i leczniczych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta – po uzgodnieniu z opiekunem lub z lekarzem wskazanym przez opiekuna;
• udzielanie porad lekarskich – po konsultacji z opiekunem;
• wydawanie zleceń lekarskich – po konsultacji z opiekunem;
• stosowanie metod diagnostycznych i leczniczych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta – wspólnie z lekarzem posiadającym prawo wykonywania zawodu na czas nieokreślony;
• wykonywanie zabiegów operacyjnych objętych programem stażu podyplomowego – wspólnie z lekarzem posiadającym prawo wykonywania zawodu na czas nieokreślony;
• prowadzenie historii choroby i innej dokumentacji medycznej – we współpracy z opiekunem;
• wydawanie opinii i orzeczeń lekarskich – po uzgodnieniu ich treści z opiekunem;
• pełnienie dyżurów medycznych – z lekarzem pełniącym dyżur samodzielnie.

czas pracy

Lekarz stażysta odbywa pracę w tzw. pełnym wymiarze czasu pracy (pełny etat), tzn., że jego czas pracy nie może przekraczać 7 godzin 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin 55 minut na tydzień (§ 6 ust. 1 rozp. staż w zw. z art. 93 ust. 1 u.d.l.).

Nadto wprost przewidziano, że lek. stażysta pełni dyżury medyczne w wymiarze godzinowym określonym w programie stażu podyplomowego oraz w ramach indywidualnego harmonogramu realizacji stażu podyplomowego ustalonego przez opiekuna danej części stażu podyplomowego – w łącznym wymiarze 40 godzin i 20 minut miesięcznie (§ 6 ust. 3 rozp. staż).

adw. Karol Kolankiewicz

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie OIL Gdańsk   

 

————————-
Karol Kolankiewicz, adwokat; specjalizuje się w sprawach związanych z prawem medycznym, prawem karnym i ochroną danych osobowych. Od 2009r. prowadzi szkolenia z zakresu prawa medycznego m. in. dla Ośrodka Kształcenia NIL;

Współautor praktycznych publikacji m.in.:

„Obowiązkowe informacje dla pacjenta – WZORY PISM z praktycznym omówieniem” (2025)

„Jak bezpiecznie udostępniać dokumentację medyczną” (2024),

„Prawo medyczne dla lekarzy. Wybrane zagadnienia” (2021),

Gdy pacjent wzywa do zapłaty – jak się bronić przed roszczeniami? (2024)

Ekspert – autor ponad 20 praktycznych kursów e-learningow’ych dla Receptanaprawo.pl, w tym:

„Jakie informacje dla pacjenta ma obowiązek zamieścić placówka medyczna„, „Rejestracja medyczna – jakość usług i bezpieczeństwo pacjenta„, „Lekarz wobec agresji – ochrona w prawie karnym”, „5 najczęstszych błędów personelu w toku realizacji kontraktu z NFZ„, „Teleporada – jak unikać błędów przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych?”,  „Kiedy lekarz może odstąpić od leczenia?”, czy „Rejestracja medyczna – podstawowe obowiązki i zadania„