lekarze / lek. dentyści

W dniu 1 października 2026r. kilka tysięcy lekarzy i lekarzy dentystów w całym kraju (w tym ponad 500 w izbie lekarskiej w Gdańsku) rozpocznie staż podyplomowy. W tym artykule i w kolejnych przedstawię najważniejsze uprawnienia i obowiązki takiego lekarza i lek. dentysty podczas realizacji stażu z kliku punktów widzenia, tzn.:

prawa pracy, które wynikają przed wszystkim z ustawy z dn. 26.06.1974 r. – Kodeks pracy (k.p.) oraz z przepisów ustawy o działalności leczniczej (u.d.l.);
merytorycznych czynności lekarskich w toku szkolenia – opisanych przede wszystkim w ustawie z dn. 05.12.1996r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (u.z.l.) oraz w rozporządzeniu Min. Zdrowia z dn. 24.02.2023 r. w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty (rozp. staż).
praw pacjenta i związanych z tym obowiązków po stronie lekarza – opisanych przede wszystkim w ustawie z dn. 06.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (u.p.p.) oraz praw świadczeniobiorcy tzn. pacjenta uprawnionego do świadczeń finansowanych przez NFZ – opisanych w ustawie z dn. 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (u.s.o.z.);
obowiązku przestrzegania zasad etyki zawodowej opisanych przede wszystkim w Kodeksie Etyki Lekarskiej.

W każdym przypadku, kiedy pojawią się wątpliwości co do obowiązków czy uprawnień lekarza należy zacząć poszukiwanie odpowiedzi najpierw od ww. przepisów.

umowa o pracę

Każdy lekarz lub lekarz dentysta odbywa staż podyplomowy (lekarz stażysta) na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony 12 miesięcy (lekarz dentysta) lub 13 miesięcy (lekarz). Wzór umowy o pracę stanowi załącznik nr 7 do rozp. staż.

Przepisy określają, że ww. umowa ulega wydłużeniu o czas nieobecności lekarza stażysty w pracy m.in.:

w razie choroby i macierzyństwa;
z powodu urlopu bezpłatnego (nie dłużej niż o 3 miesiące)
z powodu niezrealizowania programu stażu w zakresie odbywania dyżurów medycznych, w związku z ciążą lub sprawowaniem opieki nad dzieckiem do lat 4;
w przypadku skorzystania z urlopu wychowawczego;
z powodu przerwy nie dłuższej niż 14 dni wynikającej z procedur stosowanych przy zmianie miejsca odbywania stażu podyplomowego.

W każdym przypadku umowa o pracę ulega przedłużeniu na okres konieczny do realizacji tej części programu stażu podyplomowego, która nie została zrealizowana (art. 15a ust. 1 i 3 u.z.l.).

podstawowe obowiązki

Na podstawie ww. umowy lekarz stażysta jako pracownik ma obowiązek wykonywania pracy określonego rodzaju (praca na stanowisku lekarza stażysty / lekarza dentysty stażysty) na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę (art. 22 § 1 k.p.), w szczególności odbywa kursy i szkolenia przewidziane w ramowym programie stażu podyplomowego w miejscu wyznaczonym przez ich organizatora.

Podstawowe obowiązki lekarza – pracownika zostały ujęte w art. 100 k.p.:

wykonywać pracę sumiennie i starannie
stosować się do poleceń przełożonych
przestrzegać czasu pracy, regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku;
przestrzegać przepisów oraz zasad bhp i przepisów p.poż.
dbać o dobro zakładu pracy i chronić jego mienie
zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę
przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego

W kontekście ww. obowiązku przestrzegania ustalonego porządku i czasu pracy warto zapoznać się z regulaminem organizacyjnym i regulaminem pracy szpitala (nierzadko taki regulamin jest wprowadzony dla oddziału). Pośród obowiązków związanych z ww. obowiązkiem wymienić należy:

punktualne przyjście do pracy;
stosowanie się do przyjętego sposobu potwierdzania przybycia do pracy (np. podpisanie papierowej listy obecności);
odpowiednie zgłoszenie nagłej nieobecności w pracy (np. gdy choroba, urlop na żądanie, inne nagłe zdarzenie) np. telefon lub mail do działu kadr, do ordynatora, czy do koordynatora – zawsze na zasadach ustalonych w placówce/ oddziale;
opuszczenie pracy przed czasem – wyłącznie za uprzednią i jednoznaczną zgodą przełożonego.

Przypomnieć trzeba, że za opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia pracodawca może wymierzyć pracownikowi karę pieniężną do wysokości 1-dniowego wynagrodzenia (art. 108 k.p.).

miejsce pracy

Przypomnieć i podkreślić trzeba, że lekarz stażysta może wykonywać zawód wyłącznie w miejscu odbywania stażu podyplomowego.

W art. 15b ust. 2 u.z.l. wprost przewidziano 2 wyjątki:

gdy lek. stażysta udziela pomocy w tzw. nagłym wypadku, tzn. gdy zwłoka w udzieleniu takiej pomocy mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia (art. 30 u.z.l.);
gdy lek. stażysta jednocześnie prowadzi prace badawcze w dziedzinie nauk medycznych pod kierunkiem lekarza posiadającego prawo wykonywania zawodu.

Dodatkowo, pracodawca może oddelegować lekarza stażystę do innego podmiotu leczniczego prowadzącego staż podyplomowy – w celu umożliwienia mu zrealizowania tej części programu stażu podyplomowego, której realizacji pracodawca nie może zapewnić w zakresie udzielanych przez siebie świadczeń zdrowotnych.

Powyższe oznacza, że nie jest legalne udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej przez lek. stażystę w innym miejscu lub innej niż ww. sytuacji, nawet na podstawie umowy cywilnoprawnej (umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług, czy umowy o dzieło) czy umowy o wolontariat. Skutkiem może być postępowanie z zakresu odpowiedzialności zawodowej w izbie lekarskiej.

praca pod kierownictwem / nadzorem

Lekarz stażysta odbywa staż podyplomowy co do zasady pod nadzorem lekarza albo lekarza dentysty posiadającego specjalizację albo tytuł specjalisty w określonej dziedzinie medycyny zwanego dalej „opiekunem” (art. 15b ust. 1 u.z.l.). Przepis wprost wskazuje, że lekarz stażysta ma obowiązek utrzymywania stałej współpracy z ww. opiekunem (art. 15b ust. 5 u.z.l.), który m.in. ma obowiązek zaznajomić lek. stażystę z organizacją udzielania świadczeń zdrowotnych, czy obowiązek prowadzenia wspólnie z lekarzem stażystą pacjentów, w szczególności powinien konsultować i akceptować proponowane przez lekarza stażystę badania diagnostyczne i ich interpretację, rozpoznania choroby, sposoby leczenia szpitalnego, w tym zastosowania leków, zabiegów operacyjnych i innych zabiegów lekarskich, pielęgnacji (§ 11 rozp. staż.).

Do tego dochodzi koordynator szkolenia (wyznaczony przed podmiot w porozumieniu z okręgową radą lekarską) oraz ordynator oddziału (lekarz kierujący oddziałem), na którym w danym okresie lekarz stażysta odbywa staż.

Z punktu widzenia prawa pracy oznacza to obowiązek wypełniania poleceń każdej z ww. osób jako przełożonych, które dot. pracy jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę. Takie polecenie może być wydane ustnie przez przełożonego. W sytuacji, gdy lek. stażysta ma wątpliwość lub po prostu polecenie nie jest jasne – warto dopytać wydającego polecenie i upewnić się co do treści polecenia czy wyznaczonego zadania.

Podkreślić trzeba, że w świetle art. 15b ust. 3 u.z.l. lekarz stażysta wykonuje (może wykonywać) pewne czynności pod dodatkowymi warunkami:

wydawanie skierowań na badania wymagające metod diagnostycznych i leczniczych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta – po uzgodnieniu z opiekunem lub z lekarzem wskazanym przez opiekuna;
udzielanie porad lekarskich – po konsultacji z opiekunem;
wydawanie zleceń lekarskich – po konsultacji z opiekunem;
stosowanie metod diagnostycznych i leczniczych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta – wspólnie z lekarzem posiadającym prawo wykonywania zawodu na czas nieokreślony;
wykonywanie zabiegów operacyjnych objętych programem stażu podyplomowego – wspólnie z lekarzem posiadającym prawo wykonywania zawodu na czas nieokreślony;
prowadzenie historii choroby i innej dokumentacji medycznej – we współpracy z opiekunem;
wydawanie opinii i orzeczeń lekarskich – po uzgodnieniu ich treści z opiekunem;
pełnienie dyżurów medycznych – z lekarzem pełniącym dyżur samodzielnie.

czas pracy

Lekarz stażysta odbywa pracę w tzw. pełnym wymiarze czasu pracy (pełny etat), tzn., że jego czas pracy nie może przekraczać 7 godzin 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin 55 minut na tydzień (§ 6 ust. 1 rozp. staż w zw. z art. 93 ust. 1 u.d.l.).

Nadto wprost przewidziano, że lek. stażysta pełni dyżury medyczne w wymiarze godzinowym określonym w programie stażu podyplomowego oraz w ramach indywidualnego harmonogramu realizacji stażu podyplomowego ustalonego przez opiekuna danej części stażu podyplomowego – w łącznym wymiarze 40 godzin i 20 minut miesięcznie (§ 6 ust. 3 rozp. staż).

adw. Karol Kolankiewicz

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie OIL Gdańsk

————————-
Karol Kolankiewicz, adwokat; specjalizuje się w sprawach związanych z prawem medycznym, prawem karnym i ochroną danych osobowych. Od 2009r. prowadzi szkolenia z zakresu prawa medycznego m. in. dla Ośrodka Kształcenia NIL;

Współautor praktycznych publikacji m.in.:

„Obowiązkowe informacje dla pacjenta – WZORY PISM z praktycznym omówieniem” (2025)

„Jak bezpiecznie udostępniać dokumentację medyczną” (2024),

„Prawo medyczne dla lekarzy. Wybrane zagadnienia” (2021),

Gdy pacjent wzywa do zapłaty – jak się bronić przed roszczeniami? (2024)

Ekspert – autor ponad 20 praktycznych kursów e-learningow’ych dla Receptanaprawo.pl, w tym:

„Jakie informacje dla pacjenta ma obowiązek zamieścić placówka medyczna„, „Rejestracja medyczna – jakość usług i bezpieczeństwo pacjenta„, „Lekarz wobec agresji – ochrona w prawie karnym”, „5 najczęstszych błędów personelu w toku realizacji kontraktu z NFZ„, „Teleporada – jak unikać błędów przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych?”, „Kiedy lekarz może odstąpić od leczenia?”, czy „Rejestracja medyczna – podstawowe obowiązki i zadania„

Zdecydowana większość lekarzy przynajmniej kilka razy w swojej karierze zawodowej jest lub będzie wezwana do prokuratury lub na komendę Policji w celu przesłuchania jako świadka. Wynika to najczęściej z tego, że pacjenci lub członkowie ich rodzin (szczególnie po śmierci pacjenta) uważają, że do powstania uszczerbku na zdrowiu pacjenta lub jego śmierci doszło na skutek błędu czy niedopełnienia obowiązków przez lekarzy.
Prokurator po otrzymaniu zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa w pierwszej kolejności pozyskuje dokumentację medyczną pacjenta ze szpitala i innych placówek (np. przychodnia POZ, poradnia specjalistyczna), a następnie przesłuchuje w charakterze świadków wszystkich lekarzy, którzy w takiej dokumentacji zostali uwidocznieni.

kolosalne znaczenie zeznań lekarza jako świadka

Przypomnieć trzeba, że każde takie zeznanie złożone przez lekarza, a także przez inny personel medyczny (np. przez pielęgniarki, czy ratowników medycznych) w połączeniu z dokumentacją medyczną pacjenta stanowi potem podstawę wydania opinii przez biegłego lekarza – specjalistę z odpowiedniej dziedziny medycyny. Prokurator zleca takiemu biegłemu dokonanie oceny prawidłowości postępowania lekarza i pozostałego personelu medycznego w toku sprawowania opieki nad pacjentem, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości wskazania na czym polegały uchybienia i jaki miały wpływ na powstanie uszczerbku na zdrowiu pacjenta (art. 156, art. 157 k.k.), spowodowaniu bezpośredniego zagrożenia życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 160 k.k.) lub nieumyślnego spowodowania jego śmierci (art. 155 k.k.). Efektem może być postawienie konkretnemu lekarzowi lub lekarzom zarzutów popełnieniu któregoś z ww. przestępstw.

Nadto warto zwrócić uwagę, że zeznania lekarza złożone w toku postępowania karnego, opisujące wywiad, przebieg diagnostyki, leczenia, podjęte lub zaniechane decyzje medyczne, mogą stanowić podstawę wszczęcia przeciwko niemu odrębnego postępowania dotyczącego odpowiedzialności zawodowej za naruszenie zasad etyki lekarskiej lub przepisów regulujących wykonywanie zawodu lekarza. Możliwość równoległego postępowania dyscyplinarnego stanowi dodatkowe, niezwykle istotne zagrożenie dla interesów zawodowych i osobistych lekarza jako świadka.

Zachodzi także ryzyko odpowiedzialności cywilnej, gdyż ujęte później w aktach śledztwa okoliczności faktyczne stanowią o realnym ryzyku wytoczenia przez pacjenta (albo członków rodziny) powództwa cywilnego o zadośćuczynienie pieniężne lub odszkodowanie. Zeznania złożone przez lekarza mogą zostać wykorzystane w późniejszym postępowaniu cywilnym jako istotny materiał dowodowy przesądzający o odpowiedzialności lub współodpowiedzialności lekarza lub placówki w której pracuje.

uprawnienia świadka

Prokurator czy policjant przed rozpoczęciem składania zeznań oczywiście powinien pouczyć lekarza jako świadka o obowiązku mówienia prawdy – pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k. za składanie fałszywych zeznań (grozi za to kara do 8 lat pozbawienia wolności).

Lekarz jest także pouczany o prawie do odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie, gdy odpowiedź narażałaby go na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 183 § 1 k.p.k.).

Innym uprawnieniem świadka jest możliwość domagania się odczytania fragmentów jego wypowiedzi wciągniętych do protokołu (art. 148 § 4 k.p.k.), czy zamieszczenia w protokole z pełną dokładnością wszystkiego, tego co dotyczy jego praw lub interesów (art. 148 § 2 k.p.k.).

Dodatkowo powszechną praktyką jest wręczenie świadkowi kilku stron pisemnych pouczeń o jego obowiązkach i innych uprawnieniach (np. możliwości domagania się zwrotu utraconego zarobku).

na przesłuchanie z adwokatem

W takiej sytuacji wydawać by się mogło, że nie ma potrzeby, aby lekarz na przesłuchanie jako świadek szedł z adwokatem lub radcą prawnym jako fachowym pełnomocnikiem. W rzeczywistości wygląda to inaczej. Pamiętać trzeba, że przesłuchanie niemal zawsze ma charakter dynamiczny i trudno przewidzieć jego przebieg. Często kolejne pytania prokuratora wynikają z dopiero co udzielonej odpowiedzi lekarza.

Trzeba także pamiętać, że coraz częściej w przesłuchaniu uczestniczą pacjenci (mają status pokrzywdzonego – są stroną postępowania) lub członkowie ich rodzin, a także ich fachowy pełnomocnik (adwokat lub radca prawny). Każda z ww. osób może zadawać pytania lekarzowi jako świadkowi, czy zwracać przesłuchującemu policjantowi uwagę na zapisy w protokole przesłuchania.

Decyzja o tym, czy lekarz wezwany na przesłuchanie jako świadek chce iść z adwokatem lub radcą prawnym należy oczywiście do niego samego. Najczęściej lekarze decydują się iść na przesłuchanie z fachowym pełnomocnikiem z 3 przyczyn:

obawiają się, że ich „status” jako świadka może po opinii biegłego zmienić się na status „podejrzanego”;
obawiają się nerwowej atmosfery podczas przesłuchania, ale także że nie będą potrafili powiedzieć przesłuchującemu, że chcą skorzystać z prawa do odmowy odpowiedzi na pytanie,
obawiają się, że na skutek zmęczenia po odpowiedzi na kolejne pytania, zeznają coś co może być potem niekorzystne dla nich, dla kolegi czy placówki medycznej w której pracują.

Podkreślić trzeba, że decyzja o tym, czy lekarz potrzebuje pomocy profesjonalnego pełnomocnika jest wyrazem jego suwerennej, indywidualnej i autonomicznej woli. Ważne, aby pamiętać, że takie uprawnienie jest przewidziane w art. 87 § 2 k.p.k. Zgodnie z treścią tego przepisu lekarz – świadek w sprawie karnej (jako osoba niebędąca stroną) może ustanowić pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli uzna, że wymagają tego jego interesy w toczącym się postępowaniu karnym.

niestraszna odmowa dopuszczenia

Do niedawna przesłuchujący mógł po prostu odmówić dopuszczenia do udziału w przesłuchaniu ww. fachowego pełnomocnika, jeżeli uznał, że nie wymaga tego obrona interesów lekarza-świadka. Słyszałem o rzadkich przypadkach, gdy policjant jako przesłuchujący mówił, że pouczy o prawach świadka i wręczy mu kilka stron pouczenia, zatem obecność pełnomocnika nie jest potrzebna.

Odmowa dopuszczenia pełnomocnika jest obecnie znacznie trudniejsza na skutek zmiany k.p.k. z dniem 21 lipca 2026 r. i prawdopodobnie w ogóle przestanie się zdarzać (chociaż i do tej pory zdarzała się niezwykle rzadko). Obecnie odmowa wymaga sporządzenia przez prokuratora osobnego postanowienia z uzasadnieniem, zaś lekarz-świadek może na ww. postanowienie złożyć zażalenie do sądu rejonowego (art. 87 § 4 k.p.k.).

W sytuacji złożenia ww. zażalenia na postanowienie prokuratora przesłuchanie lekarza powinno być wstrzymane do czasu rozpatrzenia sprawy przez sąd. Przepis wyraźnie wskazuje, że przesłuchania (czynności dotyczące) świadka, w których udział zgłosił jej pełnomocnik, mogą być dokonywane bez jego udziału jedynie w wypadkach niecierpiących zwłoki (art. 87 § 5 k.p.k.).

Z tych względów obecność adwokata jako pełnomocnika w toku przesłuchania zapewni lepszą (prawidłową) ocenę sytuacji procesowej, rzetelną informację prawną już w momencie przesłuchania. To z kolei daje realną możliwość skorzystania przez lekarza z ww. przysługujących mu uprawnień procesowych, w ty

adw. Karol Kolankiewicz

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie OIL Gdańsk

Współautor praktycznych publikacji m.in.:

„Obowiązkowe informacje dla pacjenta – WZORY PISM z praktycznym omówieniem” (2025)

„Jak bezpiecznie udostępniać dokumentację medyczną” (2024),

„Prawo medyczne dla lekarzy. Wybrane zagadnienia” (2021),

Gdy pacjent wzywa do zapłaty – jak się bronić przed roszczeniami? (2024)

Ekspert – autor ponad 20 praktycznych kursów e-learningow’ych dla Receptanaprawo.pl, w tym:

Prezydent RP – pomimo wątpliwości zgłaszanych przez samorząd lekarski – ostatecznie zdecydował o podpisaniu nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która zakłada możliwość gromadzenia przez Agencję Oceny Technologicznej Medycznych i Taryfikacji oraz Ministra Zdrowia danych dotyczących wynagrodzeń poszczególnych lekarzy pracujących w ramach NFZ. Dodatkowo w ostatnim czasie weszły w życie przepisy dotyczące Centralnego Rejestru Umów, które również rozszerzają obowiązki informacyjne o wynagrodzeniach w niektórych podmiotach.
Dotychczasowe przepisy.

Na podstawie obowiązujących już wcześniej przepisów AOTMiT oraz Minister Zdrowia mogli gromadzić zanonimizowane dane o wysokości poszczególnych składowych wynagrodzenia i wymiarze zatrudnienia lekarza oraz kosztach jego zatrudnienia ponoszonych przez świadczeniodawcę. Przekazywane przez świadczeniodawców dane nie pozwalały jednak na ich przypisanie do określonej osoby.

jak będzie po zmianach

W wyniku wejścia w życie nowelizacji AOTMiT oraz Minister Zdrowia będą mogli gromadzić dane o wysokości poszczególnych składowych wynagrodzenia i wymiarze zatrudnienia poszczególnych lekarzy, którzy będą identyfikowani po numerze prawa wykonywania zawodu. Przekazywanie danych będzie się odbywało bez zgody i wiedzy lekarzy.

dodatkowe uprawnienia Ministra

Przy okazji nowelizacji przewidziano również zmiany w ustawie o działalności leczniczej, które nadają nowe uprawnienia Ministrowi Zdrowia. Będzie on bowiem mógł wystąpić z wnioskiem do dowolnego podmiotu wykonującego działalność leczniczą – publicznego, prywatnego, mającego i nie mającego umowy na świadczenia z NFZ – o przekazanie szczegółowych danych dotyczących zatrudnionego personelu. Dane te będą obejmować m.in.

1) liczbę osób zatrudnionych,

2) dane osoby zatrudnionej:

numer prawa wykonywania zawodu,
informację o wysokości wynagrodzenia, w tym wynagrodzenia zasadniczego, stawek godzinowych, jeżeli dotyczy, oraz dodatków,
wymiar czasu pracy,
zajmowane stanowisko,
formę zatrudnienia.

Centralny Rejestr Umów

Kolejnym narzędziem, które może pośrednio zwiększyć jawność wynagrodzeń lekarzy jest wprowadzenie z dniem 1 lipca 2026 r. obowiązku prowadzenia przez jednostki sektora finansów publicznych, w tym niektóre podmioty lecznicze, Centralnego Rejestru Umów (CRU). Obowiązek ten dotyczy na obecnym etapie m.in. samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, ale już nie podmiotów leczniczych prowadzonych w formie spółek kapitałowych. Przy czym w przestrzeni medialnej pojawiają się jednoznaczne deklaracje, aby CRU obejmował wszystkich świadczeniodawców.

W ramach nowych przepisów na stronie internetowej https://rejestrumow.gov.pl/ publikowane będą informacje o zawartych przez SPZOZ-y umowach na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (tzw. umowach kontraktowych) oraz innych umowach cywilnoprawnych (np. umowach zlecenie lub o dzieło). W ramach CRU publikowane będą m.in. dane o:

nazwie przedsiębiorcy, REGON, NIP i adres siedziby albo adres wykonywania działalności gospodarczej albo imieniu i nazwisku osoby fizycznej,
długości trwania umowy,
usługach objętych umową,
łącznej wartości umowy (wskazana w umowie wartość maksymalna albo łączna wysokość środków, które podmiot zamierza przeznaczyć na realizację umowy w całym jej okresie).

Ujawnieniu w CRU nie podlegają natomiast informacje dotyczące zawartych umów o pracę.

wejście w życie

Ustawa wejdzie w życie po 14 dniach od jej ogłoszenia, co oznacza że prawdopodobnie przepisy będą obowiązywać już w sierpniu 2026 r.

Podstawa prawna.

– ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej;

– rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 30 marca 2026 r. w sprawie Centralnego Rejestru Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych (Dz.U. z 2026 r., poz. 440)

adw. Damian Konieczny

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie Izby Lekarskiej w Gdańsku

Recepta refundowana – kiedy zwrot refundacji do NFZ i inne grożące sankcje to szkolenie online, które w dn. 25.09.2026 godz. 17:00-19:00 poprowadzi adw. Karol Kolankiewicz w ramach współpracy z Naczelną Izbą Lekarską.

Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom zasad i sytuacji, w których konieczne jest zwrócenie kwoty refundacji do NFZ oraz omówienie potencjalnych sankcji, które mogą ich dotknąć. Szkolenie ma na celu wyposażyć uczestników w wiedzę na temat prawidłowego rozliczania refundacji oraz skutecznych metod obrony w przypadku konieczności zwrotu środków.

Program szkolenia:

Podstawowe obowiązki związane z wystawianiem recept refundowanych
Kontrola dokumentacji dot. zasadności i prawidłowości wystawiania recept
Decyzja o zwrocie kwoty refundacji wraz z odsetkami (gdy recepta nieuzasadniona udokumentowanymi względami medycznymi / gdy recepta niezgodna z uprawnieniami świadczeniobiorcy / gdy recepta niezgodna ze wskazaniami refundacyjnymi)
Inne skutki naruszenia reżimu refundacji (utrata uprawnień do wystawienia recept refundowanych, zarzuty popełnienia przestępstw z ustawy o refundacji oraz Kodeksu karnego)

Szkolenie jest bezpłatne.

Kontakt do organizatora: szkolenia@nil.org.pl -> zapisy na stronie NIL

Każdy ma prawo do złożenia skargi na postępowanie lekarza do izby lekarskiej, nie przy tym ani wnosić jakiejkolwiek opłaty, zaś sama skarga nie musi być jakoś bardzo sformalizowana.
Taka skarga trafia następnie do Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej, który jest jedynym organem w izbie lekarskiej, który może badać, czy nie doszło do popełnienia przewinienia zawodowego, tzn. czy postępowanie lekarza nie naruszało zasad etyki lekarskiej oraz czy nie naruszało przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza (art. 53 ustawy z dn. 02.12.2009r. o izbach lekarskich).

nie jest wymagany wniosek o ściganie od pacjenta

Przepisy ww. ustawy o izbach lekarskich nie przewidują trybu „ścigania” lekarza (jako sprawcy przewinienia) po złożeniu wniosku przez pokrzywdzonego pacjenta. W świetle przepisów wystarczy, że do Rzecznika odpowiedzialności zawodowej dotrze „informacja wskazująca na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego” przez lekarza lub lekarza dentystę. Rzecznik niezwłocznie po otrzymaniu „informacji wskazującej na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego” ma obowiązek wydać postanowienie o wszczęciu bądź o odmowie wszczęcia postępowania (art. 67 ust. 1 ww. ustawy o izbach lekarskich). Rzecznik wcale nie musi otrzymać pisemnej skargi, wniosku, czy podania, aby podjąć określone czynności.
Inaczej bywa w sprawach karnych albowiem przepisy ustawy z dn. 06.06.1997 r. – Kodeks karny (k.k.) przewidują wyjątkowe przestępstwa, kiedy konieczne jest złożenie przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie, przykładowo:

przy przestępstwie groźby karalnej, tzn. groźby popełnienia przestępstwa na szkodę danej osoby lub osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza u ww. osoby uzasadnioną obawę, że będzie spełniona (art. 190 k.k.);
przy przestępstwie uporczywego nękania innej osoby lub osoby dla niej najbliższej, gdy ww. zachowanie wzbudza u ww. osoby uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność / kradzieży tożsamości (art. 190a § 1 k.k.),
przy przestępstwie kradzieży tożsamości, gdy sprawca podszywa się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek, inne jej dane osobowe lub inne dane, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, gdy wyrządza szkodę majątkową lub osobistą osobie pod którą się podszywa (art. 190a § 2 k.k.);
przy przestępstwie zniszczenia cudzej rzeczy, gdy sprawca cudzą rzecz niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku (art. 288 k.k.).

W każdym z ww. przepisów wprost jest mowa o tym „ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego”, zaś do obowiązków prokuratora należy uzyskanie wniosku o ściganie i wcześniejsze pouczenie pokrzywdzonego, że tak wniosek może złożyć (art. 12 § 1a ustawy z dn. 06.06.1997 r. Kodeks postępowania karnego – k.p.k.), zaś brak skargi uprawnionego oznacza, że w ogóle się nie wszczyna się śledztwa (art. 17 § 1 pkt. 9 k.p.k.).
Takiej regulacji nie ma w ww. ustawie o izbach lekarskich, zatem Rzecznik powinien „działać” – nie czekając na wniosek / skargę – już w momencie powzięcia „informacji wskazującej na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego”.

nie jest wymagana pisemna skarga pacjenta

Powyższy przepis nie wprowadza obowiązku, aby ww. „informacja wskazująca na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego” miała formę pisemną. Nie przewiduje tego w żadnym miejscu ww. ustawa o izbach lekarskich.

W postępowaniu z zakresu odpowiedzialności zawodowej lekarzy są stosowne odpowiednio niektóre przepisy k.p.k., gdy nie zawarto danej kwestii w ww. ustawie o izbach lekarskich. Warto dodać, że nawet w przepisach procedury karnej forma pisemna jest wymagana w szczególnych sytuacjach, między innymi przy składaniu pisma procesowego już w toku śledztwa / rozprawy (art. 119 k.p.k.), np. gdy podejrzany składa wniosek dowodowy o przesłuchanie świadka albo gdy obrońca składa do prokuratora wniosek o zmianę środka zapobiegawczego, czy też gdy oskarżony składa wniosek o doręczenie mu pisemnego uzasadnienia wyroku sądu karnego. Nadto z przepisów procedury karnej wynika wprost, że forma pisemna obowiązuje także przy składaniu środków zaskarżenia takich jak apelacja od wyroku, czy zażalenie od postanowienia (art. 428 k.p.k.).
Takiej regulacji nie ma w ww. ustawie o izbach lekarskich, zatem Rzecznik może i powinien „działać” w momencie powzięcia wiarygodnej „informacji wskazującej na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego” przez lekarza lub lekarza dentystę – nie czekając na pisemny wniosek lub skargę.

skąd Rzecznik ma ww. „informację” o podejrzeniu

Z mojej ponad 18-letniej współpracy zarówno z rzecznikiem, jak i sądem lekarskim faktycznie najczęściej ww. informacja trafia do Rzecznika od pacjenta, który w takim postępowaniu w izbie zyskuje status strony pokrzywdzonej.Od razu zaznaczyć jednak trzeba, że ww. „informacja” może pochodzić z innych źródeł”, w szczególności:
1. od osoby bliskiej pacjentowi, np. od córki pacjenta, ale także od jego zięcia, czy też od partnera pacjenta;
2. od innej zupełnie niezainteresowanej osoby lub instytucji, która nawet nie jest kierowana wprost do Rzecznika, przykładowo:

materiał w lokalnej gazecie o tym, że lekarz przepisuje leki psychotropowe bez badania i bez dokumentacji – w zamian za wynagrodzenie;
reportaż w radio o tym, że lekarz przyjmował pijany w gabinecie i został zatrzymany przez Policję;
audycja w telewizji / na kanale YouTube pokazująca, jak lekarz wulgarnie odzywa się do pacjenta w SOR;

3. ww. „informacja” może pochodzić także od organów ścigania, czy organów państwowych lub innych instytucji, przykładowo:

zawiadomienie z prokuratury, gdy prokurator postawi zarzut lekarzowi;
pismo z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, np. gdy lekarz nie dopełnia obowiązków związanych z dokumentacją z zakresu medycyny pracy
zawiadomienie od nadzoru farmaceutycznego gdy któraś z ww. instytucji ustali, że lekarz wystawia recepty na leki w bardzo dużych ilościach,
informacja z NFZ lub od Rzecznika Praw Pacjenta, gdy zostanie ustalone, że lekarz wystawia recepty refundowane niezgodnie z listą leków refundowanych lub gdy zostaną naruszone prawa pacjenta.

Podkreślić należy, że ww. inne osoby oraz instytucje, od której pochodzi ww. „informacja wskazująca na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego” nie uzyskuje statusu strony pokrzywdzonej w tym postępowaniu.

Powyższe wyraźnie wskazuje, że ww. osoba / podmiot „informujący” nie musi wcale być stroną, aby Rzecznik rozpoczął czynności sprawdzające lub od razu wszczął postępowanie wyjaśniające.

co może i powinien zrobić Rzecznik po otrzymaniu ww. „informacji”

Zgodnie z przepisami jeżeli zachodzi taka potrzeba, Rzecznik może dokonać czynności sprawdzających w celu wstępnego ustalenia, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania wyjaśniającego (art. 67 ust. 2 ww. ustawy o izbach lekarskich).
Nadto Regulamin wewnętrzny urzędowania rzeczników odpowiedzialności zawodowej (zał. do Uchwały Nr 7 Nadzwyczajnego XIII Krajowego Zjazdu Lekarzy z dn. 14.05.2016 r.) w § 14 ust. 1 wyraźnie wskazuje, że w takiej sytuacji Rzecznik może i zarazem powinien:

zażądać uzupełnienia informacji lub przekazania dodatkowej dokumentacji od osoby, od której pochodzi ww. „informacja”, np. może zwrócić się do synowej pacjenta o wskazania w którym szpitalu i kiedy miało miejsce zdarzenie opisane w jej piśmie / skardze;
zwrócić się do odpowiedniej osoby albo instytucji o potwierdzenie faktów albo zdarzeń, np. zwrócić się do ordynatora SOR o potwierdzenie, czy dany pacjent w konkretnym dniu był poddawany czynnościom w SOR;
zażądać przekazania dokumentacji medycznej, np. z przychodni
przesłuchać w charakterze świadka ww. osobę składającej skargę na lekarza.
wystąpić do lekarza, na którego złożono skargę o zajęcie pisemnego stanowiska w sprawie.

Po uzupełnieniu ww. informacji Rzecznik – najpóźniej w terminie 3 miesięcy od otrzymania informacji – ma obowiązek podjąć decyzję o wszczęciu postępowania wyjaśniającego (gdy zachodzi prawdopodobieństwo popełnienia przewinienia przeze lekarza) albo o odmowie wszczęcia postępowania, np. gdy od dnia zdarzenia opisanego w skardze minęło ponad 3 lata albo gdy skarga nie dotyczy lekarza, ale np. pracownika rejestracji, czy administracji.

adw. Karol Kolankiewicz

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie OIL Gdańsk

Współautor praktycznych publikacji m.in.:

„Obowiązkowe informacje dla pacjenta – WZORY PISM z praktycznym omówieniem” (2025)

„Jak bezpiecznie udostępniać dokumentację medyczną” (2024),

„Prawo medyczne dla lekarzy. Wybrane zagadnienia” (2021),

Gdy pacjent wzywa do zapłaty – jak się bronić przed roszczeniami? (2024)

Ekspert – autor ponad 20 praktycznych kursów e-learningow’ych dla Receptanaprawo.pl, w tym:

Z dniem 8 lipca 2026 r. zaczęły obowiązywać przepisy znacząco rozszerzające kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) w zakresie weryfikacji prawidłowości przyjętej formy zatrudnienia. W założeniach zmiana miała dotyczyć wszystkich gałęzi gospodarki, niemniej jednak w wypadku lekarzy i lekarzy dentystów stosowanie umów cywilnoprawnych jest nad wyraz rozpowszechnione. Stąd pojawiają się wątpliwości dotyczące stosowania nowych przepisów w aktualnych realiach systemu ochrony zdrowia.

Od wielu lat kontrakty zawierane przez lekarzy i lekarzy dentystów stanowią jeden z podstawowych modeli współpracy pomiędzy lekarzami a podmiotami leczniczymi – zarówno publicznymi, jak i niepublicznymi. Takie rozwiązanie zapewnia obu stronom większą elastyczność, często umożliwia udzielanie świadczeń w kilku placówkach, a dodatkowo może wiązać się z wymiernymi korzyściami w zakresie zobowiązań publicznoprawnych. Sam fakt powszechności zawierania kontraktów nie oznacza jednak, że taka forma współpracy nie może zostać zakwestionowana.

dotychczasowe rozwiązania

W dotychczasowym stanie prawnym ustalenie istnienia pomiędzy stronami umowy stosunku pracy w miejsce teoretycznie zawartej umowy kontraktowej było również możliwe, ale wyłącznie na drodze postępowania sądowego. Najczęściej mieliśmy z nimi do czynienia w wypadku pozwów samych lekarzy, którzy chcieli wykazać, że zawarta umowa kontraktowa miała charakter pozorny, gdyż była w istocie umową o pracę. Powództwa w tym zakresie składały również czasem organy inspekcji pracy, jak również Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Dotyczyło to jednak zazwyczaj sytuacji, gdy lekarz posiadał już zawartą z podmiotem leczniczym umowę o pracę, a dodatkowo zawierał z tym samym podmiotem umowę kontraktową. W takim wypadku może bowiem dochodzić do znacznego zaniżania zobowiązań w zakresie składek ZUS lub podatków.

co zmieni się od 8 lipca 2026 r.?

Najważniejszą zmianą jest przyznanie Państwowej Inspekcji Pracy nowych instrumentów umożliwiających szybsze i skuteczniejsze eliminowanie pozornych umów cywilnoprawnych. W ramach prowadzonych czynności kontrolnych, inspektor będzie uprawniony do wydania pisemnego polecenia usunięcia naruszeń prawa poprzez zastąpienie umowy cywilnoprawnej umową o pracę. Oczywiście może mieć to miejsce wyłącznie, w wypadku, gdy zebrany w toku czynności kontrolnych materiał dowodowy wskazuje, że w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy. Dopiero, gdy strony nie zdecydują się na zawarcie umowy o pracę, pomimo polecenia, organy PIP będą uprawnione do wszczęcia postępowania i ewentualnego wydania decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Stroną takiego postępowania będzie zarówno podmiot zatrudniający, jak sam zatrudniony. Na szczęście w wypadku wydania decyzji, datą zawarcia umowy o pracę będzie jednak dopiero data wydania decyzji, a nie data pierwotnego zawarcia umowy pomiędzy stronami. Co ciekawe, jeżeli inspektor nie wyda decyzji, to nadal będzie uprawniony do wniesienia powództwa do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy.

skutki decyzji

Dość specyficzne rozwiązanie prawne przewidziano w zakresie skutków wydanej decyzji. Decyzja już od dnia jej wydania wywołuje bowiem skutki prawne, jakie wiążą się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy, na gruncie przepisów prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na PPK. Pomimo tego, decyzja taka jest wykonalna dopiero z dniem upływu terminu na wniesienie odwołania (7 dni) albo z dniem prawomocnego rozpoznania odwołania przez sąd pracy. Oznacza to, że w wypadku negatywnego rozstrzygnięcia odwołania konieczne będzie dokonanie korekt podatkowych i składkowych wstecznie, od momentu wydania decyzji PIP.

współpraca PIP – ZUS

Znaczącemu rozszerzeniu na gruncie nowych przepisów uległ również zakres współpracy pomiędzy inspekcją pracy a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Inspekcja będzie mogła bowiem żądać od ZUS wszelkich danych, które będą niezbędne dla realizacji swoich zadań. ZUS będzie natomiast przez PIP informowany o ustalonych podczas kontroli danych osób wykonujących pracę w rozumieniu Kodeksu pracy. Konsekwencją takiej wymiany informacji może być łatwiejsze ustalanie wielości umów pomiędzy tymi samymi stronami, a nadto ustalanie zaległych składek ZUS wynikających z istnienia pomiędzy stronami stosunku pracy.

nowe interpretacje indywidualne

Kolejnym nowym rozwiązaniem jest możliwość wystąpienia przez podmiot zatrudniający do inspekcji pracy o wydanie pisemnej interpretacji indywidualnej ustalającej, czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi w istocie stosunek pracy, czy nie. Inspekcja powinna wydać taką interpretację w terminie 30 dni, zaś sam wniosek jest obciążony opłatą w wysokości 40 zł. Interpretacja indywidualna nie jest wiążąca dla wnioskodawcy, ale nie może on być obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji indywidualnej.

specyfika kontraktów lekarskich

Lekarze i lekarze dentyści jako osoby wykonujące wolny zawód, posiadają daleko idącą samodzielność zawodową. Często świadczeń udzielają równocześnie dla kilku podmiotów leczniczych. Dodatkowo przepisy prawa wprost przewidują możliwość zawierania pomiędzy podmiotami leczniczymi, a lekarzami i lekarzami dentystami umów kontraktowych. Wynika to wprost z ustawy o działalności leczniczej, która przewiduje m.in. zawieranie umów kontraktowych przez podmioty publiczne z podmiotami wykonującymi działalność leczniczą, a zatem również indywidualnymi praktykami w trybie konkursu ofert. Nadto jednym z podstawowych rodzajów praktyki indywidualnej jest praktyka wyłącznie w zakładzie leczniczym na podstawie umowy z podmiotem leczniczym prowadzącym ten zakład. Tego rodzaju okoliczności mogą przemawiać za utrzymaniem charakteru cywilnoprawnego współpracy przy wielu dotychczasowych umowach kontraktowych. Niemniej jednak, praktyka stosowania nowych przepisów dopiero czeka na ukształtowanie, zarówno poprzez decyzje PIP, jak i orzecznictwo sądowe.

Podstawa prawna.

– ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 473)

adw. Damian Konieczny

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie Izby Lekarskiej w Gdańsku

Older Posts

Newsy

Obowiązki pracownicze lekarza w trakcie stażu podyplomowego

adw. Karol Kolankiewicz

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie OIL Gdańsk

Lekarz – świadek może iść z pełnomocnikiem na przesłuchanie

adw. Karol Kolankiewicz

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie OIL Gdańsk

Większa jawność wynagrodzeń lekarzy

adw. Damian Konieczny

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie Izby Lekarskiej w Gdańsku

Zwrot kwoty refundacji do NFZ – bezpłatne szkolenie online dla lekarzy już 25.09. !

Nie tylko skarga powoduje wszczęcie postępowania przez Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej

adw. Karol Kolankiewicz

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie OIL Gdańsk

Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy a kontrakty lekarskie

adw. Damian Konieczny

artykuł został pierwotnie opublikowany na stronie Izby Lekarskiej w Gdańsku

Tagi

Najnowsze artykuły

Obowiązki pracownicze lekarza w trakcie stażu podyplomowego

Lekarz – świadek może iść z pełnomocnikiem na przesłuchanie

Większa jawność wynagrodzeń lekarzy

Szukaj na stronie