Newsy

Depositphotos_341358818_s-2019.jpg

Z dniem 8 sierpnia 2020r. weszły w życie przepisy doprecyzowujące zwolnienia z obowiązku zakrywania ust i nosa m.in. w budynkach przeznaczonych na potrzeby opieki zdrowotnej. Dotychczas z obowiązku tego zwalniał bliżej niesprecyzowany stan zdrowia. Po zmianach zwolnieniu podlegać będą wyłącznie osoby:

  1. z całościowymi zaburzeniami rozwoju lub zaburzeniami psychicznymi,
  2. z niepełnosprawnością intelektualnej w stopniu umiarkowanym, znacznym albo głębokim,
  3. mające trudności w samodzielnym zakryciu lub odkryciu ust lub nosa (np. z powodu niesprawności lub braku kończyn górnych).

W związku z powyższym należy dokonać weryfikacji aktualności obowiązujących w Państwa praktykach i podmiotach leczniczych procedur dotyczących tego zagadnienia.

Podstawa prawna:
24 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020r., poz. 1356)

Damian Konieczny
adwokat

———————-
adwokat, od 2009r. świadczy pomoc prawną dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku; od 2011r. wykładowca z zakresu prawa medycznego, z zakresu ochrony danych i prawa farmaceutycznego; specjalizuje się w sprawach związanych z prawem medycznym, ochroną danych osobowych oraz prawem karnym; autor kilkudziesięciu publikacji z zakresu prawa medycznego i prawa ochrony zdrowia; od 2018r. pełni funkcję Inspektora Ochrony Danych w podmiocie leczniczym i w pomorskim samorządzie lekarskim; lider Instytutu – Specjaliści Prawa Ochrony Zdrowia


IMG_0505_pp.jpg

3 sierpnia 2020 zmiany w prawie0

W wyniku nowelizacji dyrektywy 2005/36/WE w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych, która weszła w życie w kwietniu 2019 roku studenci i absolwenci kierunków lekarskich i lekarsko-dentystycznych, którzy odbywali studia w języku innym niż polski znaleźli się w trudnej sytuacji.

Formalne kwalifikacje.
Podstawą do uznawania ich formalnych kwalifikacji do wykonywania zawodu na terenie innych państw członkowskich Unii Europejskiej od tego momentu przestał być jedynie dyplom ukończenia studiów i certyfikat LEK/LDEK, lecz dodatkowo wymagane stało się również ukończenie stażu podyplomowego. Z uwagi na fakt, że większość osób odbywających studia w języku obcym nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, odbycie stażu podyplomowego było niezwykle trudne. Jednym z podstawowych wymogów do uzyskania prawa wykonywania zawodu dla celów stażu podyplomowego jest bowiem zdanie egzaminu z języka polskiego organizowanego przez Naczelną Radę Lekarską. W praktyce zatem osoby te, po ukończeniu studiów miałyby duże problemy z uzyskaniem prawa wykonywania zawodu lekarza lub lekarza dentysty w państwach macierzystych, gdyż nie spełniają już wymogów do posiadania formalnych kwalifikacji do jego wykonywania wynikających z dyrektywy 2005/36/WE.

Nowelizacja.
Aby umożliwić zagranicznym absolwentom pracę w swoich krajach macierzystych lub po prostu w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie szczególnych rozwiązań dla tej grupy. Zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 16 lipca 2020r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw, osoby które rozpoczęły studia w roku akademickim: 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016 oraz 2016/2017 na kierunku lekarskim albo lekarsko-dentystycznym, w języku innym niż język polski, i nie odbyły stażu podyplomowego, mogą uzyskać uznanie stażu podyplomowego za odbyty decyzją Ministra Zdrowia.


Depositphotos_174778780_s-2019.jpg

W dniu 24 czerwca 2020r. wszedł w życie art. 37a Kodeksu karnego (k.k.)., który zaostrzył możliwe sankcje karne za wiele różnych typów przestępstw, między innymi za nieumyślne błędy medyczne.

Powyższy przepis znajduje zastosowanie, gdy dane przestępstwo jest zagrożone tylko karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, zaś (potencjalna) wymierzona za nie kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza od roku.

W takiej sytuacji Sąd karny może zamiast kary pozbawienia wolności orzec:

1. karę ograniczenia wolności nie niższą od 3 miesięcy -> przy czym trzeba zwrócić uwagę, że:
a) kara ograniczenia wolności może trwać nawet do 2 lat;
b) mogą to być prace społeczne od 20 do 40 godzin miesięcznie;
c) może to być potrącenie od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez sąd;
d) powyższe obowiązki z pkt. b) i c) mogą być orzeczone łącznie, tzn. jednocześnie może obowiązywać nakaz pracy społecznej wraz z potrąceniem kwoty z wynagrodzenia;
e) w czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu, jak również ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary;

albo

2. grzywnę nie niższą od 100 stawek dziennych -> przy czym warto zwrócić uwagę, że:
a) maksymalna liczba stawek dziennych to 540;
b) sama stawka dzienna może dochodzić nawet do 2000 złotych;
c) maksymalna kwota jakim sprawca może być obciążony to zatem kwota ponad 1 080 000 zł (tzn. 540 X 2000 zł)
d) przy określaniu stawki dziennej sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe;

Nadto Sąd (razem z ww. karą ograniczenia wolności lub grzywną) równocześnie będzie miał obowiązek orzec wobec skazanego:
1) środek karny, np.:
a) zakaz wykonywania zawodu lekarza, pielęgniarki, ratownika medycznego, czy fizjoterapeuty -> wymierzone w latach od roku do lat 15
b) świadczenie pieniężne -> do 60 000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej;
c) podanie wyroku do publicznej wiadomości -> jeżeli Sąd uzna to za celowe, w szczególności ze względu na społeczne oddziaływanie skazania, o ile nie narusza to interesu pokrzywdzonego

lub

2) środek kompensacyjny, np.:
a) obowiązek naprawienia szkody lub zapłatę zadośćuczynienia za doznaną krzywdę -> brak w przepisach jakiegokolwiek górnego limitu kwoty tytułem odszkodowania lub zadośćuczynienia;
b) nawiązkę -> w wysokości do 100 000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej;
c) przepadek przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa lub ich równowartości;
d) przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy albo jego równowartości -> jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści;
e) przepadek korzyści -> jeżeli sprawca osiągnął z popełnienia przestępstwa, chociażby pośrednio, korzyść majątkową niepodlegającą powyższemu przepadkowi przedmiotów

lub

3) przepadek;

„niebezpieczne” przestępstwa medyków

Dla zobrazowania zagrożenia warto wskazać, które z przestępstw zarzucanych medykom jest zagrożonych tylko karą pozbawienia wolności w wymiarze do lat 8, tzn. takie do których będą stosowane nowe reguły:

nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 k.k.) -> zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5;

nieumyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 § 2 k.k.) -> zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3;

spowodowanie tzw. średniego uszczerbku na zdrowiu (art. 157 § 1 k.k. – powyżej 7 dni) -> zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5;

umyślne narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 160 § 2 k.k.) -> zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5;

nieudzielenie pomocy człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia (art. 162 § 1 k.k.) -> zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3;

niezawiadomienie o przestępstwie określonym m.in. w art. 148 – zabójstwo, art. 156 – ciężki uszczerbek na zdrowiu, art. 197 § 3 lub 4 – zgwałcenie małoletniego lub osoby bliskiej albo ze szczególnym okrucieństwem, art. 198 – seksualne wykorzystanie osoby nieporadnej lub upośledzonej, art. 200 – wykorzystanie seksualne małoletniego lub przestępstwie o charakterze terrorystycznym (art. 240 k.k.) -> zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3;

poświadczenie nieprawdy w dokumencie (art. 271 k.k.) -> zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5;

W poprzedniej wersji przepis art. 37a k.k. stanowił w prosty sposób, że jeżeli ustawa przewiduje zagrożenie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, można zamiast tej kary orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności. Odwrócenie dotychczasowej zasady priorytetu “kar wolnościowych” przed karami „izolacyjnymi” pozbawienia wolności, przy powyżej wskazanych obostrzeniach, może doprowadzić do wymierzenia za dane przestępstwo większej liczby kar więzienia.

Warto też wskazać, że jest wielce prawdopodobne, że powyższa zmiana przepisów prawa karnego, w tym art. 37a k.k., została wprowadzona niezgodnie z przepisami rangi konstytucyjnej (szerzej można przeczytać o tym w opinii Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego (https://kipk.pl/dokumenty/opiniakk2020.pdf). Nie można jednak uznać, że sprawy nie ma -> do czasu ostatecznego „wyrzucenia” przepisu art. 37a k.k. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego omawiana zmiana i ww. przepis może być stosowany przez prokuraturę i sądy.

Karol Kolankiewicz
adwokat

———

Karol Kolankiewicz jest adwokatem – członkiem Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku; współzałożyciel Instytutu; od 2008 roku nieprzerwanie świadczy pomoc prawną dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku; świadczy także usługi doradztwa prawnego dla podmiotów leczniczych; specjalizuje się w sprawach związanych z prawem medycznym i ochroną danych osobowych, jak również w sprawach karnych, odszkodowawczych oraz związanych z ochroną dóbr osobistych; prowadzi szkolenia z zakresu prawa medycznego, karnego oraz z zakresu ochrony danych medycznych; autor licznych publikacji z zakresu prawa medycznego m.in. dla Pomorskiego Magazynu Lekarskiego, Wydawnictwa Wolters Kluwer Polska, czy Wydawnictwa Wiedza i Praktyka.


accountant-1794122_640.png

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (zwany dalej Rejestrem Beneficjentów) został powołany ustawą z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Rejestr Beneficjentów to system informatyczny, w którym są gromadzone i przetwarzane informacje o beneficjentach rzeczywistych, tj. osobach fizycznych sprawujących bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad dana spółką.

obowiązek zgłoszenia

Do zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych i ich aktualizacji zobowiązane są wyłącznie spółki, tzn.:
– spółka akcyjna (z wyjątkiem spółek publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych),
– spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,
– spółka jawna,
– spółka komandytowa,
– spółka komandytowo-akcyjna,
– tzw. prosta spółka akcyjna

W przypadku osób prowadzących działalność leczniczą obowiązek ten obejmuje:
1. podmiotów wykonujących zawód m.in. w formie grupowej praktyki lekarskiej prowadzonej w formie spółki jawnej;
2. prowadzących podmiot leczniczy w którejś z pozostałych form spółek (np. sp. z o.o.);

Zgłoszeniu podlegają dane identyfikacyjne ww. spółek (tj. nazwa (firma), forma organizacyjna, siedziba, numer w KRS, NIP) oraz dane identyfikacyjne beneficjenta rzeczywistego i członka organu lub wspólnika uprawnionego do reprezentowania tych spółek (imię i nazwisko, obywatelstwo, państwo zamieszkania, numer PESEL).

termin na zgłoszenie

Zgłoszenie – które jest nieodpłatne – powinno nastapić:
1. nie później niż w terminie 7 dni roboczych od dnia wpisu spółki do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), a w przypadku zmiany przekazanych już informacji – w terminie 7 dni roboczych od ich zmiany (np. w przypadku zmiany członka zarządu danej spółki).
2. do dnia 13 lipca 2020r. w- w przypadku podmiotów które były już wpisane do KRS przed 13 października 2019r.

Zgłoszenia danych do Rejestru Beneficjentów dokonuje osoba lub osoby uprawnione do reprezentacji danej spółki, czyli zwykle będą to członkowie zarządu lub wspólnicy posiadający prawa do reprezentacji spółki jawnej.

elektroniczne zgłoszenie

Nie może dokonać zgłoszenia do Ministerstwa Finansów w formie pisemnej – dokonuje się go bowiem za pomocą środków komunikacji elektronicznej w formie dokumentu elektronicznego, zgodnie z ustalonym wzorem dostępnego na portalu podatki.gov.pl pod adresem: http://crbr.podatki.gov.pl/.
Zgłoszenie musi być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP.

beneficjent rzeczywisty

Istotne jest też określenie kto to jest BENEFICJENT RZECZYWISTY. Zgodnie z dosyć skomplikowaną definicją zawartą w art. 2 ust. 2 ww. ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy beneficjentem rzeczywistym jest:

1. osoba fizyczna lub osoby fizyczne sprawujące bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem poprzez posiadane uprawnienia, które mogą wynikać z okoliczności prawnych lub faktycznych – istotne jest ustalenie, czy umożliwiają one wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez klienta lub osobę fizyczną lub osoby fizyczne w imieniu których są nawiązywane stosunki gospodarcze lub przeprowadzana jest transakcja okazjonalna, w tym:
(w przypadku klienta będącego osobą prawną inną niż spółka, której papiery wartościowe są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym podlegającym wymogom ujawniania informacji wynikającym z przepisów prawa Unii Europejskiej lub odpowiadającym im przepisom prawa państwa trzeciego):

– osobę fizyczną będącą udziałowcem lub akcjonariuszem klienta, której przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji tej osoby prawnej,

– osobę fizyczną dysponującą więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym klienta, także jako zastawnik albo użytkownik, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu,

– osobę fizyczną sprawującą kontrolę nad osobą prawną lub osobami prawnymi, którym łącznie przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji klienta, lub łącznie dysponującą więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie klienta, także jako zastawnik albo użytkownik, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu,

– osobę fizyczną sprawującą kontrolę nad klientem poprzez posiadanie w stosunku do tej osoby prawnej uprawnień, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości

– osobę fizyczną zajmującą wyższe stanowisko kierownicze – w przypadku udokumentowanego braku możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości ww. osób fizycznych oraz w przypadku niestwierdzenia podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

2. osoba fizyczna prowadzącą działalność gospodarczą jest jednocześnie beneficjentem rzeczywistym, jeżeli wobec niej nie stwierdzono przesłanek lub okoliczności mogących wskazywać na fakt sprawowania kontroli nad nim przez inną osobę fizyczną lub osoby fizyczne.

sankcje za brak zgłoszenia / zgłoszenie fałszywe

Za brak zgłoszenia danych do ww. Rejestru Beneficjentów danej Spółce będzie groziła kara pieniężna do wysokości 1 000 000 zł.
Natomiast, w przypadku podania w ww. Rejestrze Beneficjentów nieprawdziwych danych dotyczących beneficjenta rzeczywistego, istnieje ryzyko odpowiedzialności karnej zgłaszającego za składanie fałszywych oświadczeń z art. 233 k.k. , za które grozi kara do 8 lat pozbawienia wolności.

Więcej informacji można uzyskać pod adresem https://crbr.podatki.gov.pl/ oraz na stronie https://www.gov.pl/web/finanse/zgloszenie-informacji-do-centralnego-rejestru-beneficjentow-rzeczywistych

Karol Kolankiewicz
adwokat

———-

Karol Kolankiewicz jest adwokatem – członkiem Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku; współzałożyciel Instytutu; od 2008 roku nieprzerwanie świadczy pomoc prawną dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku; świadczy także usługi doradztwa prawnego dla podmiotów leczniczych; specjalizuje się w sprawach związanych z prawem medycznym i ochroną danych osobowych, jak również w sprawach karnych, odszkodowawczych oraz związanych z ochroną dóbr osobistych; prowadzi szkolenia z zakresu prawa medycznego, karnego oraz z zakresu ochrony danych medycznych; autor licznych publikacji z zakresu prawa medycznego m.in. dla Pomorskiego Magazynu Lekarskiego, Wydawnictwa Wolters Kluwer Polska, czy Wydawnictwa Wiedza i Praktyka.


Depositphotos_104392406_s-2019.jpg

Zarówno praktyki zawodowe lekarzy i lekarzy dentystów, jak i podmioty lecznicze dopiero od dnia 1 lipca 2021r. będą musiały prowadzić sprzedaży usług medycznych za pomocą nowych kas fiskalnych.  Wynika to z nowelizacji rozporządzenia Ministra Finansów -> przedłużeniu uległ termin obowiązkowej instalacji kas fiskalnych on-line dla podmiotów, które sprzedają usługi z zakresu ochrony zdrowia świadczone przez lekarzy i lekarzy dentystów. Pierwotny termin przewidywał taki obowiązek od dnia 1 stycznia 2021r..

W związku z powyższym, trzeba zwrócić szczególną uwagę na terminy ewentualnych przeglądów dotychczas używanych kas fiskalnych. Jeżeli nie zdecydują się Państwo na zakup nowej kasy on-line (z przesyłaniem danych do tzw. Centralnego Repozytorium Kas) przed upływem terminu tego przeglądu, nie zwalnia to Państwa z jego przeprowadzenia – nawet jeżeli taka kasa miałby być użytkowana bardzo krótko.

Podstawa prawna:
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10 czerwca 2020 r. w sprawie przedłużenia terminów prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących z elektronicznym lub papierowym zapisem kopii (Dz.U. z 2020r., poz. 1059 PDF)

Damian Konieczny
adwokat
———————-
adwokat, od 2009r. świadczy pomoc prawną dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku; od 2011r. wykładowca z zakresu prawa medycznego, z zakresu ochrony danych i prawa farmaceutycznego; specjalizuje się w sprawach związanych z prawem medycznym, ochroną danych osobowych oraz prawem karnym; autor kilkudziesięciu publikacji z zakresu prawa medycznego i prawa ochrony zdrowia; od 2018r. pełni funkcję Inspektora Ochrony Danych w podmiocie leczniczym i w pomorskim samorządzie lekarskim; lider Instytutu – Specjaliści Prawa Ochrony Zdrowia


3.jpg

Zmianie uległy zasady udostępnienia informacji o stanie zdrowia i samej dokumentacji medycznej zakładom ubezpieczeń. Minister Zdrowia wydał Rozporządzenie z dnia 28 kwietnia 2020 r. w sprawie informacji udzielanych zakładom ubezpieczeń przez podmioty wykonujące działalność leczniczą oraz Narodowy Fundusz Zdrowia (pełen tekst > http://dziennikustaw.gov.pl/D2020000078401.pdf).

Obecnie wniosek zakładu ubezpieczeń do podmiotu wykonującego działalność leczniczą o przekazanie informacji musi zawierać:
1. oznaczenie zakładu ubezpieczeń, adres jego siedziby, numer NIP;
2. podstawę prawną upoważniającą do otrzymania informacji oraz zakres tej informacji;
3. imię i nazwisko lekarza upoważnionego przez zakład ubezpieczeń do wystąpienia o udzielenie informacji;
4. informacje umożliwiające wyszukanie żądanych danych o ubezpieczonym lub osobie, na rachunek której ma zostać zawarta umowa ubezpieczenia:
a. imię (imiona) i nazwisko,
b. datę urodzenia,
c. adres miejsca zamieszkania,
d. numer PESEL > a w przypadku jego braku – numer paszportu albo innego dokumentu stwierdzającego tożsamość, jeżeli zakład ubezpieczeń dysponuje tą informacją.

Co istotne do zakład ubezpieczeń ma obowiązek dołączyć informację o wyrażeniu zgody ubezpieczonego (lub osoby, na rachunek której ma zostać zawarta umowa ubezpieczenia, albo jej przedstawiciela ustawowego) wraz ze wskazaniem daty i formy wyrażenia tej zgody. Zniknął zatem poprzedni obowiązek przedłożenia kopii pisemnej zgody ubezpieczonego (lub osoby, na rachunek której ma zostać zawarta umowa ubezpieczenia, albo jej przedstawiciela ustawowego). Do czasu ww. zmiany niewystarczające było oświadczenie zakładu ubezpieczeń, że taką zgodę posiada.

Rozporządzenie powyższe obowiązuje od dnia 4 maja 2020r.

Karol Kolankiewicz
adwokat

———

Karol Kolankiewicz jest adwokatem – członkiem Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku; współzałożyciel Instytutu; od 2008 roku nieprzerwanie świadczy pomoc prawną dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku; świadczy także usługi doradztwa prawnego dla podmiotów leczniczych; specjalizuje się w sprawach związanych z prawem medycznym i ochroną danych osobowych, jak również w sprawach karnych, odszkodowawczych oraz związanych z ochroną dóbr osobistych; prowadzi szkolenia z zakresu prawa medycznego, karnego oraz z zakresu ochrony danych medycznych; autor licznych publikacji z zakresu prawa medycznego m.in. dla Pomorskiego Magazynu Lekarskiego, Wydawnictwa Wolters Kluwer Polska, czy Wydawnictwa Wiedza i Praktyka.


ISPOZ 2017. Wszystkie prawa zastrzeżone.