zarządzanie w placówce – Strona 28

W żadnym z przepisów nie przewidziano prawnego obowiązku finansowania czy współfinansowania strat samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (s.p.z.o.z.) przez jednostki samorządu terytorialnego. Takiej treści orzeczenie w dniu 20 listopada 2019 r. wydał Trybunał Konstytucyjny (sygn. K 4/17) na wniosek Sejmiku Województwa Mazowieckiego.

Trybunał jednoznacznie wskazał, że zobowiązanie jednostki samorządu terytorialnego (będącej organem tworzącym SPZOZ) do pokrycia straty netto, która jest ekonomicznym skutkiem stosowania przepisów powszechnie obowiązujących (art. 59 ust. 2 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6 i art. 61 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej) wywołujących obligatoryjne skutki finansowe w zakresie kosztu świadczeń opieki zdrowotnej – bez zapewnienia adekwatnego finansowania – jest niezgodne z Konstytucją RP (art. 167 ust. 4 w związku z art. 166 ust. 2 Konstytucji).

Trybunał dodał, że środki przeznaczone na opiekę zdrowotną gromadzone są w specjalnie utworzonej instytucji centralnej (NFZ), do którego wpływają wszystkie składki płacone przez zobowiązanych w ramach obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, zaś za zapewnienie środków publicznych na finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej odpowiedzialni są właściwi ministrowie oraz NFZ (art. 14 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).

Trybunał wykazał, że koszt udzielania świadczeń stale wzrasta na skutek wprowadzania nowych regulacji, głównie podnoszących wynagrodzenie personelu medycznego i poprawy jakości opieki zdrowotnej, zaś akty prawne wprowadzające te zmiany nie zawierają oszacowania kosztów ich wdrożenia i – w konsekwencji – nie pociągają za sobą odpowiedniej weryfikacji kontraktów wiążących NFZ ze świadczeniodawcami.

Trybunał wskazał także na wadliwy sposób rozliczania kontraktów przez NFZ, który nie gwarantuje refundacji wszystkich świadczeń udzielanych przez SPZOZ zgodnie z obowiązującymi je przepisami (tzw. nadwykonania).

Narastające lawinowo zadłużenie w służbie zdrowia dowodzi w ocenie Trybunału, że kolejne ustawy i rozporządzenia, według założeń ustawodawcy wprowadzane w celu poprawy sytuacji pacjentów i personelu medycznego, są aktami stanowionymi bez pokrycia.

Karol Kolankiewicz

adwokat, Prezes Zarządu ISPOZ

Przypomniał o tym Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w decyzji z dnia 12 kwietnia 2019r. nr ZSZZS.440.659.2018 dot. przekazania danych o stanie zdrowia w związku z ochroną zdrowia psychicznego, na skutek skargi osoby, co do której małżonek wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody.

Prezes UODO w ww. decyzji odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącej, w szczególności w zakresie zakazu udostępniania jej danych osobowych podmiotom nieuprawnionym i wprowadzenia całkowitego zakazu przetwarzania jej danych osobowych. W treści skargi Skarżąca wskazała, że Zespół udostępnił informacje na temat stanu zdrowia, tj. wydał zaświadczenie zawierające jej dane osobowe, jak również informacje z przebiegu badania lekarskiego oraz wnioski lekarskie, osobie do tego nieuprawnionej, tzn. jej mężowi. Prezes UODO uznał, że zgodne z prawem było udostępnienie orzeczenia lekarza psychiatry mężowi Skarżącej, który był osobą uprawnioną do złożenia wniosku do właściwego sądu o umieszczenie Skarżącej w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody w trybie przewidzianym ww. ustawą o ochronie zdrowia psychicznego.

Z ustalonego stanu faktycznego wynikało, że w lutym 2018 r. Skarżąca została przywieziona do Zespołu przez pogotowie ratunkowe w asyście Policji, gdzie była konsultowana na izbie przyjęć. Z uwagi na brak zaistnienia przesłanek określonych w art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego nie została przyjęta do Zespołu, ponieważ nie wyraziła na to zgody. Zespół wydał jej mężowi zaświadczenie, że Skarżąca wymaga leczenia psychiatrycznego, w celu wdrożenia procedury o przyjęcie Skarżącej do szpitala psychiatrycznego na jego wniosek. Małżonek Skarżącej wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o umieszczenie Skarżącej w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody.

Prezes UODO w ww. decyzji przypomniał, że przetwarzanie danych szczególnie chronionych, w tym danych o stanie zdrowia (także przed wejściem w życie RODO) było i jest dopuszczalne w sytuacji, gdy przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą i stwarzał pełne gwarancje ich ochrony. Takim przepisem szczególnym jest art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Zgodnie z jego treścią do szpitala psychiatrycznego może być przyjęta bez zgody, osoba chora psychicznie, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. Na mocy ust. 2 ww. przepisu o potrzebie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego takiej osoby bez jej zgody orzeka sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania tej osoby m.in. na wniosek jej małżonka. Do takiego wniosku, dołącza się orzeczenie lekarza psychiatry szczegółowo uzasadniające potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym. Orzeczenie lekarz psychiatra wydaje na uzasadnione żądanie osoby lub organu uprawnionego do zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania (art. 30 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego).

Prezes UODO przypomniał, że sformułowany aktualnie w art. 9 ust. 2 RODO katalog okoliczności legalizujących proces przetwarzania danych o stanie zdrowia obejmuje m.in. sytuację, gdy przetwarzanie jest niezbędne do celów profilaktyki zdrowotnej lub medycyny pracy, do oceny zdolności pracownika do pracy, diagnozy medycznej, zapewnienia opieki zdrowotnej lub zabezpieczenia społecznego, leczenia lub zarządzania systemami i usługami opieki zdrowotnej lub zabezpieczenia społecznego na podstawie prawa Unii lub prawa państwa członkowskiego (art. 9 ust. 2 lit. h) RODO) lub też gdy jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze (art. 9 ust. 2 lit. c) RODO).

W uzasadnieniu nadto Prezes UODO wskazał, że Zespół przetwarza dane osobowe Skarżącej zawarte w dokumentacji medycznej, tj. dane identyfikacyjne oraz informacje o stanie zdrowia w celach archiwalnych. Uzasadniając odmowę uwzględnienia wniosku Skarżącej w zakresie całkowitego zakazu przetwarzania jej danych osobowych Prezes UODO wskazał na przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta, zgodnie z którym podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jest obowiązany prowadzić, przechowywać i udostępniać dokumentację medyczną w sposób określony w przedmiotowej ustawie oraz w ustawie z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia, a także zapewnić ochronę danych zawartych w tej dokumentacji. Stosownie zaś do treści art. 29 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta dokumentacja medyczna podlega przechowywaniu przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych przez okres 20 lat od końca roku kalendarzowego, w którym dokonano ostatniego wpisu i przez ten okres żadne dane, nie mogą być z niej usunięte. W myśl bowiem § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania wpis dokonany w dokumentacji nie może być z niej usunięty, jedynie wówczas, gdy został dokonany błędnie, skreśla się go i zamieszcza adnotację o przyczynie błędu oraz datę i oznaczenie osoby dokonującej adnotacji, zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 3.

Leszek Kubicz Beata Urbańska

radca prawny radca prawny

Leszek Kubicz od wielu lat zajmuje się problematyką prawa medycznego i systemu ochrony zdrowia w Polsce. Odbył aplikację radcowską w latach 2002 – 2005; od marca 2006r. radca prawny, wykonujący zawód w formie własnej kancelarii założonej w kwietniu 2006 r. Autor kilkunastu analiz, komentarzy i wzorów pism z dziedziny prawa medycznego i innych gałęzi prawa. Prowadzi szkolenia zawodowych z problematyki prawa medycznego i wykonywania zawodów medycznych (https://fermus-kubicz.eu/).

Zgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie 1 września – 31 grudnia 2019r. płatności powyżej 15 000 zł – w transakcjach między przedsiębiorcami – należy dokonywać kontrahentowi wyłącznie przelewem na jego rachunek bankowy.

Natomiast od dnia 1 stycznia 2020 r. płatność powinna trafić na rachunek kontrahenta wskazany w odrębnym państwowym wykazie podatników VAT, a nie jakikolwiek inny. Wykaz obejmuje m.in. numery rachunków bankowych przedsiębiorców, na które kontrahenci powinni dokonywać wpłat. Wyszukiwarka rachunków podmiotów jest dostępna na stronie internetowej Ministerstwa Finansów (https://www.podatki.gov.pl/wykaz-podatnikow-vat-wyszukiwarka).

Co bardzo istotne, należy sprawdzić w dniu zlecenia przelewu, czy rachunek naszego kontrahenta znajduje się w tym wykazie. Jeśli płatność zostanie dokonana na inny rachunek niż wskazany w ww. wykazie, to nie będzie możliwości zaliczenia takiego wydatku do kosztów uzyskania przychodów (lub obowiązek zmniejszenia kosztów lub zwiększenia swoich przychodów w przypadku braku możliwości zmniejszenia kosztów).

Dodatkowa sankcją będzie solidarna odpowiedzialność z kontrahentem, który jest tzw. czynnym podatnikiem VAT, za jego zaległości podatkowe w tej części VAT, która przypada na płatność za transakcję (potwierdzoną fakturą) dokonaną przelewem na rachunek inny niż zawarty na dzień zlecania przelewu na wykazie podatników VAT. Może to być bardzo dolegliwe, gdyż urząd skarbowy może od przedsiębiorcy, który już zapłacił zażądać zapłaty podatku VAT, którego przyjmujący zapłatę kontrahent nie zapłacił.

Karol Kolankiewicz

adwokat, Prezes Zarządu ISPOZ

Placówki lecznicze mają obowiązek podawać do publicznej wiadomości liczne informacje określone w przepisach regulujących ich działanie i warunki udzielania świadczeń zdrowotnych.

Zakres tych informacji jest inny w odniesieniu do podmiotów wykonujących działalność leczniczą na zasadach komercyjnych (podmioty udzielające świadczeń odpłatnych). Inny, znacząco szerszy, jest wachlarz obowiązkowych informacji jakie powinny być upublicznione przez podmioty realizujące świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych tj. na podstawie umów zawartych z Narodowym Funduszem Zdrowia. Należy zaznaczyć, że przepisy regulują nie tylko zakres informacji ale i sposób oraz miejsce jej podania.

informacja o prawach pacjenta

o prawach określonych w ustawie o prawach pacjenta oraz w przepisach odrębnych / wskazanie ograniczenia tych praw / w formie pisemnej – poprzez umieszczenie jej w swoim lokalu, w miejscu ogólnodostępnym / w przypadku pacjenta niemogącego się poruszać ww. informację udostępnia się w sposób umożliwiający zapoznanie się z nią w pomieszczeniu, w którym pacjent przebywa (art. 11 ust. 1 i 3 ustawy o prawach pacjenta)

informacja o wysokości i sposobie ustalania opłaty
za realizację prawa do kontaktu telefonicznego i korespondencyjnego z innymi osobami
/ prawa do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej

dot. podmiotów leczniczych wykonujących działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne / jeśli realizacja tych praw skutkuje kosztami poniesionymi przez ten podmiot / informacja ta jest jawna i udostępniana w lokalu tego podmiotu leczniczego (art. 35 ust. 1-3 ustawy o prawach pacjenta)

informacja o rodzaju działalności / zakresie udzielanych świadczeń zdrowotnych udzielanych

rodzaj działalności leczniczej / zakres udzielanych świadczeń zdrowotnych) / treść i forma tych informacji nie mogą mieć cech reklamy (art. 12 ustawy o prawach pacjenta, art. 14 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej)

wybrane informacje z Regulaminu organizacyjnego

wysokość opłaty za udostępnienie dokumentacji medycznej
wysokość opłaty za przechowywanie zwłok pacjenta przez okres dłuższy niż 72 godziny od osób lub instytucji uprawnionych do pochowania zwłok (dot. podmiotów leczniczych wykonujących działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne)
wysokość opłat za świadczenia zdrowotne, które mogą być udzielane za częściową albo całkowitą odpłatnością (zgodnie z przepisami ustawy lub przepisami odrębnymi),
dot. monitorowania pomieszczeń placówki (ogólnodostępnych, jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów lub pracowników pomieszczeń / w których są udzielane świadczenia zdrowotne oraz pobytu pacjentów, w szczególności pokoi łóżkowych, pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, przebieralni, szatni, jeżeli wynika to z przepisów odrębnych)

przez ich wywieszenie w widoczny sposób w miejscu udzielania świadczeń / na stronie internetowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą / udostępnienie w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP), w przypadku podmiotu obowiązanego do jego prowadzenia (art. 24 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej);

wybrane informacje dot. przetwarzania danych osobowych

podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych będący administratorem danych osobowych (art. 13 i 14 RODO) / w zwięzłej, przejrzystej, zrozumiałej i łatwo dostępnej formie / jasnym i prostym językiem / na piśmie lub w inny sposób, w tym w stosownych przypadkach elektronicznie/ zakresem objęte są poniższe informacje:

tożsamość i dane kontaktowe administratora danych oraz, gdy ma to zastosowanie, tożsamość i dane kontaktowe swojego przedstawiciela;
gdy ma to zastosowanie – dane kontaktowe inspektora ochrony danych – niezwłocznie po jego wyznaczeniu, na swojej stronie internetowej, a jeżeli nie prowadzi własnej strony internetowej, w sposób ogólnie dostępny w miejscu prowadzenia działalności (art. 11 ustawy o ochronie danych osobowych);
cele przetwarzania danych osobowych, oraz podstawę prawną przetwarzania;
prawnie uzasadnione interesy realizowane przez administratora lub przez stronę trzecią (jeżeli przetwarzanie odbywa się na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f) RODO)
informacje o odbiorcach danych osobowych lub o kategoriach odbiorców (jeżeli istnieją)
o zamiarze przekazania danych osobowych do państwa trzeciego (gdy ma to zastosowanie);
okres, przez który dane osobowe będą przechowywane, a gdy nie jest to możliwe, kryteria ustalania tego okresu;
o prawie do żądania od administratora dostępu do danych osobowych dotyczących osoby, której dane dotyczą, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania lub o prawie do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także o prawie do przenoszenia danych;
o prawie do cofnięcia zgody w dowolnym momencie – bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem (jeżeli przetwarzanie odbywa się na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a) lub art. 9 ust. 2 lit. a) RODO)
o prawie wniesienia skargi do organu nadzorczego –
czy podanie danych osobowych jest wymogiem ustawowym lub umownym lub warunkiem zawarcia umowy oraz czy osoba, której dane dotyczą, jest zobowiązana do ich podania i jakie są ewentualne konsekwencje niepodania danych;
o zautomatyzowanym podejmowaniu decyzji, w tym o profilowaniu)

Dodatkowe obowiązki informacyjne
leżą po stronie podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych.

znak graficzny NFZ

na zewnątrz budynku, w którym udzielane są świadczenia, w miejscu ogólnie dostępnym / według wzoru określonego przez Prezesa Funduszu / w przypadku gdy w budynku, świadczenia są udzielane także przez podmioty, które nie zawarły umowy z NFZ, znak graficzny powinien być umieszczony w sposób jednoznacznie wskazujący, który z podmiotów udziela świadczeń na podstawie umowy z NFZ (§ 11 ust. 2 i 3 rozp. Min. Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej);

informacje organizacyjne

wewnątrz budynków siedziby i jednostek organizacyjnych / widoczne także z zewnątrz budynku z wyjątkiem świadczeniodawców udzielających świadczeń całodobowo (§ 11 ust. 4 i 5 rozp. Min. Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej)

godziny i miejsca udzielania świadczeń
imiona i nazwiska osób kierujących pracą komórki organizacyjnej;
imiona i nazwiska osób udzielających świadczeń oraz godzin i miejsca ich udzielania (w przypadku ambulatoryjnych świadczeń);
o miejscach i godzinach udzielania świadczeń przez podwykonawców (jeżeli zachodzi potrzeba poinformowania o tym świadczeniobiorców)
o zasadach zapisów na porady i wizyty (z uwzględnieniem świadczeń udzielanych w warunkach domowych);
o trybie składania skarg i wniosków w danym podmiocie;
o zasadach potwierdzania prawa do świadczeń;
o możliwości i sposobie zapisania się na listę oczekujących na udzielenie świadczenia;
o profilaktycznych programach zdrowotnych realizowanych przez ten podmiot (finansowanych ze środków publicznych);
inne informacje (jeżeli obowiązek ich ujawnienia świadczeniobiorcom wynika z umowy z NFZ);

informacje „alarmowe”

adres oraz numery telefonów najbliższego miejsca, w którym są udzielane świadczenia nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej;
numery telefonów alarmowych „112” i „999”, obsługiwanych w ramach systemu powiadamiania ratunkowego;
adres i numer bezpłatnej infolinii Biura Rzecznika Praw Pacjenta;
adres i numer telefonu właściwej miejscowo komórki do spraw skarg i wniosków oddziału wojewódzkiego NFZ
adres i numer telefonu właściwej komórki oddziału wojewódzkiego NFZ, w której świadczeniobiorca uzyska informację o możliwości udzielenia świadczenia opieki zdrowotnej przez innych świadczeniodawców, którzy zawarli umowę z tym oddziałem, średnim czasie oczekiwania na dane świadczenie opieki zdrowotnej oraz o pierwszym wolnym terminie udzielenia świadczenia

szczególne uprawnienia

w miejscach rejestracji pacjentów do udzielania świadczeń opieki zdrowotnej / w miejscach udzielania świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej oraz w aptekach / odpowiednio świadczeniodawca albo kierownik apteki – pisemna informacja o szczególnych uprawnieniach do korzystania ze świadczeń poza kolejnością (art. 47c ust. 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych);

udogodnienia dla niepełnosprawnych

w miejscu udzielania świadczeń / informacja o posiadanych udogodnieniach (§ 11 ust. 1 rozp. Min. Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej).

Już tylko z powyższego zestawienia wynika, że podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych mają bardzo rozbudowany zakres informacji, które obowiązane są ujawnić w przestrzeni publicznej ogólnodostępnej bądź udostępnić pacjentowi. Przygotowanie treści tych informacji i podanie ich w sposób przejrzysty, zwięzły i zrozumiały nastręcza niekiedy wiele trudności. Dlatego też bardzo pomocne wydaje się opracowanie wzorów i przykładowych formularzy informacyjnych możliwych do praktycznego wykorzystania dla zarządzających placówkami medycznymi.

Anna Karkut Karol Kolankiewicz

menedżer służby zdrowia, lider ISPOZ adwokat, Prezes Zarządu ISPOZ

Odczuwalny coraz dotkliwiej brak lekarzy i pielęgniarek, narastające obciążenie pracą administracyjną oraz rozwój technologii wymuszający korzystanie z narzędzi informatycznych (np. e-recepty, e-zwolnienia, e-dokumentacja), to czynniki generujące zapotrzebowanie na asystentów medycznych – nową grupę zawodową w podmiotach wykonujących działalność leczniczą.

W debacie publicznej panuje zgoda co do konieczności wprowadzenia tego zawodu do systemu opieki zdrowotnej. Brak jednak uregulowań sytuujących ten zawód wśród fachowej kadry osób wykonujących zawody medyczne. Wprawdzie ustawa z dnia 13 września 2018 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa […] pośrednio definiuje asystenta medycznego jako osobę wykonującą:
– zawód medyczny (w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej)
– czynności pomocnicze przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych (o których mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta).
Jest to jednak definicja bardzo ograniczona i stworzona jedynie w celu umożliwienia cedowania uprawnień do wystawiania zaświadczeń lekarskich, czyli orzeczeń o czasowej niezdolności do pracy.

Ponad rok stosowania tych przepisów pokazuje, że na ich podstawie nie sposób ukształtować zawodu asystenta medycznego stanowiącego odpowiedź na wyzwania stojące przed sektorem służby zdrowia. Ani liczba asystentów medycznych zgłoszonych do Rejestru Asystentów Medycznych (RAM), ani też zadania przez nich wykonywane nie przyniosły oczekiwanych efektów. Nie obserwujemy znaczącego odciążenia lekarzy, czy też nadzwyczajnej chęci delegowania uprawnień przez zawody medyczne. W dużej mierze związane jest to z odpowiedzialnością, która w obecnej konstrukcji prawnej nie skłania do udzielania upoważnień asystentom medycznym nawet w tak ograniczonym zakresie, jak wystawianie zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy.

Koncepcja wprowadzenia zawodu asystenta medycznego do systemu opieki zdrowotnej, choć ze wszech miar słuszna, jest trudna do ukształtowania w taki sposób aby odpowiadała na różne potrzeby poszczególnych grup zawodowych funkcjonujących w podmiotach wykonujących działalność leczniczą. Jednakże nawet najlepsze uregulowania prawne nie zastąpią finansowania. Można postawić tezę, że brak źródła finansowania – przy braku wzrostu wyceny procedur medycznych finansowanych przez NFZ, będącego główną przyczyną pogarszającej się sytuacji ekonomicznej podmiotów leczniczych – jest głównym powodem niewprowadzania tego zawodu do placówek opieki zdrowotnej. Lepsze finansowanie świadczeń przez płatnika publicznego (narzucającego coraz bardziej skomplikowane obowiązki administracyjne) i ramowe określenie w przepisach zasad funkcjonowania tej grupy zawodowej (zadania, kwalifikacje) spowoduje, że podmiot medyczny wyasygnuje środki na zatrudnienie asystenta medycznego, ale tylko takiego, który w sposób realny odciąży fachowy personel medyczny.

Anna Karkut
menedżer jednostek opieki zdrowotnej,
lider Instytutu – Specjaliści Prawa Ochrony Zdrowia

W ustawie z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (zwanej dalej ustawą o PPK) wskazano, że pracownicze plany kapitałowe (zwane dalej PPK) są tworzone w celu systematycznego gromadzenia oszczędności przez uczestnika PPK z przeznaczeniem na wypłatę po osiągnięciu przez niego 60. roku życia oraz na inne cele określone w ustawie, zaś środki zgromadzone w PPK stanowią prywatną własność uczestnika PPK (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o PPK).

Ustawa o PPK będzie stopniowo wchodziła w życie, początkowy zakres jej obowiązywania wobec podmiotów zatrudniających, m.in. pracodawców i zleceniodawców (zwanych dalej podmiotami zatrudniającymi), przede wszystkim zależy od ilości osób przez nich zatrudnionych i zacznie obowiązywać:

– od dnia 1 lipca 2019 r. – wobec podmiotów, które zatrudniają co najmniej 250 osób zatrudnionych (według stanu na dzień 31 grudnia 2018 r.),

– od dnia 1 stycznia 2020 r. – wobec podmiotów, które zatrudniają co najmniej 50 osób zatrudnionych (według stanu na dzień 30 czerwca 2019 r.),

– od dnia 1 lipca 2020 r. – wobec podmiotów, które zatrudniają co najmniej 20 osób zatrudnionych (według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r.).

Przepisy powyższej ustawy o PPK nie będą miały zastosowania m.in.:

do mikroprzedsiębiorcy (przedsiębiorca, który w co najmniej jednym roku z 2 ostatnich lat obrotowych zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro) – jeżeli wszystkie zatrudnione przez niego osoby złożą deklarację o rezygnacji z dokonywania wpłat na PPK (art. 13 ust. 1 pkt.1 ww. ustawy o PPK).
do osoby fizycznej (spełniającej definicję podmiotu zatrudniającego), która zatrudnia,
w zakresie niezwiązanym z prowadzoną działalnością gospodarczą inna osobę fizyczną,
w zakresie niezwiązanym z działalnością gospodarczą tej osoby (art. 13 ust. 1 pkt. 2 ww. ustawy o PPK).

Umowa o zarządzanie PPK

Zasadą jest to, że każdy podmiot zatrudniający ma prawny obowiązek zawrzeć umowę (w postaci elektronicznej) z instytucją finansową o zarządzanie PPK, jeżeli zatrudnia co najmniej 1 osobę zatrudnioną, w imieniu której ma obowiązek zawrzeć umowę o prowadzenie PPK (art. 7 ust. 1-2 ww. ustawy o PPK).

Ustawa nakazuje, aby zawarcie umowy o zarządzanie PPK nastąpiło do 10-go dnia miesiąca następującego po upływie 3 miesięcy od dnia, kiedy dany podmiot zatrudniający zostaje objęty obowiązywaniem ustawy o PPK (art. 134 ust. 1-2 ww. ustawy o PPK).

Oznacza to, że pierwsza grupa wobec której obowiązek rozpoczyna się od dnia
1 lipca 2019r. (zatrudniający o najmniej 250 pracowników), powinna zawrzeć umowę o zarządzanie PPK do dnia 12 listopada 2019r. (gdyż 10 listopada to niedziela,
a kolejny dzień – 11 listopada to święto państwowe), druga grupa (zatrudniający o najmniej 50 pracowników) wobec której obowiązek rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2020r., powinna zawrzeć umowę o zarządzanie PPK najpóźniej do dnia 24 kwietnia 2020r.

Natomiast trzecia grupa (podmioty zatrudniające ponad 20 i jednocześnie poniżej 50 pracowników) zostanie objęty ww. ustawą od dnia 1 lipca 2020r., zatem ma obowiązek zawarcia umowy o zarządzanie PPK najpóźniej do dnia 27 października 2020r.

Dodatkowo ustawodawca wskazuje, że obowiązek zawarcia umowy o zarządzanie PPK – już po objęciu danego podmiot przepisami ustawy – musi nastąpić nie później niż na 10 dni roboczych przed dniem, w którym w stosunku do pierwszej osoby zatrudnionej jest obowiązany zawrzeć umowę o prowadzenie PPK (art. 8 ust. 1 ww. ustawy o PPK).

Umowa o prowadzenie PPK

Kolejnym obowiązkiem jest nakaz zawarcia umowy o prowadzenie PPK (w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych) z instytucjami finansowymi, z którymi podmiot zatrudniający zawarł wcześniej umowę o zarządzanie PPK (art. 14 ust.1-2 ww. ustawy o PPK). Ustawa o PPK wskazuje w art. 14 ust. 4, że podmiot zatrudniający może – przed zawarciem umowy o prowadzenie PPK – poinformować osoby zatrudnione:

– o warunkach uczestnictwa w PPK

– o obowiązkach i uprawnieniach podmiotu zatrudniającego,

– o obowiązkach osoby zatrudnionej związanych z uczestnictwem w PPK.

Natomiast instytucja finansowa, z którą została zawarta umowa o prowadzenie PPK, ma obowiązek o powyższym poinformować osoby zatrudnione (art.14 ust. 5 ww. ustawy o PPK).

Podmiot zatrudniający ma obowiązek zawrzeć umowę o prowadzenie PPK po upływie 3-go miesiąca zatrudnienia w podmiocie zatrudniającym, nie później niż do 10-go dnia miesiąca (następującego po miesiącu, w którym upłynął termin 3 miesięcy zatrudnienia), chyba że:

– osoba zatrudniona zadeklaruje przed upływem tego terminu niedokonywanie wpłat do PPK;

– osoba zatrudniona przestanie być w stosunku do tego podmiotu zatrudniającego osobą zatrudnioną.

Ustawa przewiduje konsekwencje, gdyby podmiot zatrudniający nie zawarł
w ww. terminie takiej umowy pomimo ww. obowiązku. Ustawa nakazuje przyjęcie,
że w pierwszym dniu po upływie ww. terminu zawarcia umowy – z mocy prawa – powstaje stosunek prawny wynikający z umowy o prowadzenie PPK pomiędzy osobą zatrudnioną a instytucjami finansowymi, z którymi podmiot zatrudniający zawarł umowę o zarządzanie PPK – na warunkach wynikających z umowy o zarządzanie PPK (art. 17 ww. ustawy o PPK).

Ustawa przewiduje też, że kiedy nie ma obowiązku zawarcia umowy o prowadzenie PPK – dzieje się w przypadku osoby zatrudnionej, która najpóźniej w pierwszym dniu zatrudnienia ukończyła 70 rok życia.

Z kolei w przypadku osoby zatrudnionej, która ukończyła 55 rok życia i nie ukończyła 70. roku życia, podmiot zatrudniający zawiera umowę o prowadzenie PPK wyłącznie na wniosek takiej osoby – jeżeli w okresie 12 miesięcy poprzedzających pierwszy dzień zatrudnienia, osoba ta była zatrudniona w tym podmiocie zatrudniającym łącznie przez co najmniej 3 miesiące. Podmiot zatrudniający ma obowiązek poinformowania takiej osoby zatrudnionej, o możliwości złożenia takiego wniosku (art. 15 ww. ustawy o PPK).

Wypłata transferowa

Trzeba zwrócić uwagę, że osoba zatrudniona w tym samym czasie może nie chcieć uczestniczyć w PPK (o czym poniżej), ale może też być stroną więcej niż jednej umowy o prowadzenie PPK (art. 18 ww. ustawy o PPK).

Ustawa o PPK przewiduje po stronie osoby zatrudnionej obowiązek złożenia podmiotowi zatrudniającemu oświadczenia o innych zawartych w jego imieniu umowach o prowadzenie PPK – w terminie 7 dni, po upływie 10 dni miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin 3 miesięcy zatrudnienia (art. 19 ust. 1 ww. ustawy o PPK).

Podmiot zatrudniający, po otrzymaniu ww. oświadczenia osoby zatrudnionej, ma obowiązek poinformować taką osobę o obowiązku złożenia w jego imieniu wniosku o wypłatę transferową środków zgromadzonych na innych jego rachunkach PPK na jego obecny rachunek PPK prowadzony przez obecną instytucję finansową, tzn. tą z którą umowę o prowadzenie PPK zawarł podmiot zatrudniający (art. 19 ust. 2 ww. ustawy o PPK).

Pracownik ma 7 dni (od dnia otrzymania ww. informacji od podmiotu zatrudniającego), aby w formie pisemnej wyrazić brak zgody – powinien to dostarczyć do podmiotu zatrudniającego (art. 19 ust. 3 ww. ustawy o PPK). W przypadku braku zgody środki dotychczas zgromadzone na innych rachunkach PPK pozostają na tych rachunkach PPK do czasu ich wypłaty, wypłaty transferowej lub zwrotu (art. 19 ust. 5 ww. ustawy o PPK). .

Z kolei brak ww. oświadczenia powoduje, że podmiot zatrudniający ma obowiązek złożyć wniosek o wypłatę transferową środków dotychczas zgromadzonych na innych rachunkach PPK (za pośrednictwem podmiotu zarządzającego instytucją finansową, z którą ten podmiot zatrudniający zawarł umowę o prowadzenie PPK).

Wskazanie osób uprawnionych do otrzymania środków po śmierci uczestnika PPK

Uczestnik PPK może wskazać, w formie pisemnej, wybranej instytucji finansowej imiennie 1 osobę lub więcej osób, które mają po jego śmierci otrzymać, środki zgromadzone na jego rachunku PPK. Co istotne może w każdym czasie zmienić powyższe wskazanie, może też odwołać poprzednie wskazanie, nie wskazując innych osób (art. 21 ust. 1 i 3 ww. ustawy o PPK).

Ustawa wskazuje też, że jeżeli uczestnik PPK wskazał kilka osób, a nie oznaczył ich udziału w otrzymywanych przez nie środkach, uważa się, że udziały tych osób są równe (art. 21 ust. 2 ww. ustawy o PPK).

Rezygnacja z uczestnictwa w PPK

Odnośnie rezygnacji z uczestnictwa w PPK wskazać trzeba, że uczestnik może zrezygnować z dokonywania wpłat na podstawie deklaracji złożonej podmiotowi zatrudniającemu w formie pisemnej. Deklaracja powinna zawierać dane podmiotu zatrudniającego i samego uczestnika PPK oraz oświadczenie uczestnika dot. posiadania wiedzy o konsekwencjach złożenia takiej deklaracji (art. 23 ust. 2 ww. ustawy o PPK).

Na skutek takiego oświadczenia podmiot zatrudniający zaprzestaje dokonywania wpłat za uczestnika PPK począwszy od miesiąca, w którym uczestnik złożył deklarację, zaś wpłata pobrana w tym miesiącu podlega zwrotowi (art. 23 ust. 4 ww. ustawy o PPK) i w terminie 7 dni od dnia złożenia deklaracji, informuje wybraną instytucję finansową (art. 23 ust. 3 ww. ustawy o PPK).

Trzeba jednak pamiętać, że takie oświadczenie o rezygnacji z dokonywania wpłat pracownik musi ponawiać co 4 lata (w takiej samej formie jak pierwsze rezygnacja), jeżeli tego nie zrobi, podmiot zatrudniający ma obowiązek ponownie dokonywać wpłat od dnia 1 kwietnia danego roku, chyba, że przed tym dniem, pracownik ukończy 70 rok życia. Nadto co 4 lata, w terminie do ostatniego dnia lutego danego roku, podmiot zatrudniający ma obowiązek poinformować uczestnika PPK, który złożył ww. rezygnację, o zamiarze ponownego dokonywania wpłat od dnia 1 kwietnia danego roku (art. 23 ust. 5-6 ww. ustawy o PPK).

Uczestnik może zmienić zdanie i w każdym czasie złożyć podmiotowi zatrudniającemu w formie pisemnej wniosek o dokonywanie wpłat do PPK – wpłat takich ponownie dokonuje się, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono taki wniosek (art. 23 ust. 10-11 ww. ustawy o PPK).

Powyżej przedstawiono jedynie najważniejsze regulacje dot. obowiązków pracodawcy w związku z przedmiotową ustawą o PPK.

Karol Kolankiewicz

adwokat, Prezes Zarządu ISPOZ

Newer Posts

Older Posts

Newsy

Samorząd terytorialny nie ma prawnego obowiązku finansowania strat SPZOZ

Zgoda nie jest jedyną podstawą przetwarzania danych

Wykaz podatników VAT. Od dnia 1 stycznia 2020r. istotne zmiany w płatnościach między przedsiębiorcami !

Jakie informacje dla pacjenta są obowiązkowo udostępniane w placówce?

Asystent medyczny potrzebny od zaraz

Jakie obowiązki pracodawcy – pracownicze plany kapitałowe

Tagi

Najnowsze artykuły

Szkolimy w całym kraju -> Rzecznicy i Sąd Lekarski w Szczecinie

Co warto wiedzieć zanim otworzysz indywidualną praktykę lekarską lub przychodnię?

Nowe zasady udzielania świadczeń na rzecz pacjentów ze statusem UKR

Szukaj na stronie